HAI "VŨ KHÍ" GIÚP HTX BÁN NÔNG SẢN GIÁ CAO

Thực tế cho thấy sự thay đổi trong tư duy của HTX được thúc đẩy bởi hai động lực quan trọng là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, để những thành quả của quá trình chuyển đổi thực sự được bảo vệ và phát huy giá trị lâu dài, sở hữu trí tuệ cần được xem là trụ cột thứ ba trong chiến lược phát triển của HTX.

Khi dữ liệu được số hóa, sản phẩm được chuẩn hóa và thương hiệu được bảo hộ, HTX mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.

Thực tế tại Đà Nẵng cho thấy khu vực kinh tế tập thể đang có những chuyển biến tích cực. Nhiều HTX không còn chỉ tập trung nâng cao năng suất mà đã chuyển sang đầu tư vào quản trị hiện đại, xây dựng chuỗi giá trị và phát triển tài sản trí tuệ, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Nếu tiếp tục điều hành bằng phương thức thủ công, việc kiểm soát thành viên, tài chính hay tổ chức sản xuất sẽ ngày càng khó khăn khi quy mô mở rộng. Chính vì vậy, HTX xác định chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu chứ không còn là lựa chọn.

Theo ông Ngô Văn Sinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, quá trình chuyển đổi được triển khai từ việc chuẩn hóa dữ liệu, áp dụng phần mềm quản lý thành viên, tài chính - kế toán, hóa đơn điện tử và chữ ký số nhằm minh bạch toàn bộ hoạt động.

Không chỉ dừng ở công tác quản trị, chuyển đổi số còn được mở rộng tới sản xuất. Nhật ký điện tử thay thế phương thức ghi chép thủ công, toàn bộ quy trình từ làm đất, gieo trồng đến thu hoạch đều được cập nhật theo thời gian thực. Hệ thống tưới tự động, cảm biến độ ẩm, theo dõi dinh dưỡng đất và thời tiết giúp thành viên HTX và nông dân liên kết điều chỉnh kỹ thuật canh tác phù hợp, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.

Đặc biệt, việc áp dụng mã QR và truy xuất nguồn gốc đã tạo thêm một lớp giá trị mới cho nông sản của HTX. Người tiêu dùng không chỉ mua sản phẩm mà còn có thể kiểm chứng toàn bộ quá trình sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến quy trình chăm sóc và thu hoạch. Đó chính là nền tảng để xây dựng niềm tin, điều kiện tiên quyết để hàng hóa bước vào các hệ thống phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu.

Quan trọng hơn, khi dữ liệu sản xuất được chuẩn hóa, thông tin được minh bạch hóa và quy trình được số hóa, các HTX có điều kiện xây dựng, bảo vệ và khai thác hiệu quả các tài sản trí tuệ như nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì hay hệ thống nhận diện thương hiệu. Đây là những yếu tố quyết định khả năng gia tăng giá trị của sản phẩm trong nền kinh tế hiện đại.

Nếu chuyển đổi số tạo nên sự minh bạch trong quản trị thì chuyển đổi xanh lại là "tấm vé" để HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

HTX Mây tre An Khê (phường An Khê) là minh chứng rõ nét cho quá trình chuyển đổi này. Ra đời từ năm 1978, đơn vị từng hoạt động với nhà xưởng cũ và phương thức sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, khi tiếp cận các thị trường quốc tế, những yêu cầu nghiêm ngặt về môi trường, điều kiện lao động và tiêu chuẩn chất lượng đã buộc HTX phải thay đổi.

Quá trình chuyển đổi được thực hiện từng bước, từ đầu tư máy móc, cải tiến quy trình đến di dời nhà xưởng vào khu công nghiệp nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất hiện đại.

Những cải tiến về công nghệ mang lại hiệu quả rõ rệt cho HTX khi tỷ lệ dầu trong xử lý mây giảm xuống chỉ còn khoảng 0,1% so với nước, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Khâu vận chuyển và phơi nguyên liệu được cơ giới hóa, giúp tốc độ xử lý tăng gấp khoảng 30 lần, đồng thời cải thiện đáng kể điều kiện làm việc cho người lao động.

Không chỉ những HTX có lịch sử phát triển lâu năm, nhiều mô hình mới tại Đà Nẵng cũng đang chủ động kết hợp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng thương hiệu ngay từ khi hình thành.

HTX Nông nghiệp, du lịch và dịch vụ Đại Bình (xã Nông Sơn) lựa chọn hướng đi phát triển nông nghiệp hữu cơ kết hợp du lịch trải nghiệm. Các sản phẩm bưởi trụ và rau màu được canh tác theo hướng sinh học, hạn chế tối đa tác động tới hệ sinh thái tự nhiên.

Song song với đó, HTX tích cực quảng bá trên nền tảng số, bán hàng trực tuyến và kết nối với các đơn vị lữ hành để đưa du khách đến trải nghiệm vùng sản xuất.

Theo Giám đốc HTX Đại Bình Nguyễn Thanh Tuyền, khi kết hợp nông nghiệp với du lịch, sản phẩm không chỉ cần sạch mà còn phải có câu chuyện, có bản sắc và tạo được trải nghiệm khác biệt. Đó cũng chính là quá trình tạo dựng tài sản vô hình cho HTX, bao gồm thương hiệu, hình ảnh và uy tín.

Điểm chung của các HTX thành công hiện tại là không còn coi chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh là hoạt động riêng lẻ mà tích hợp chúng thành chiến lược phát triển dài hạn. Trong chiến lược đó, sở hữu trí tuệ đóng vai trò là "lá chắn" bảo vệ thành quả đổi mới sáng tạo, đồng thời là công cụ giúp HTX khai thác hiệu quả giá trị của sản phẩm trên thị trường.

Thực tế cho thấy không ít HTX vẫn tập trung đầu tư vào sản xuất nhưng chưa quan tâm đúng mức đến việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì hay xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu. Hệ quả là nhiều sản phẩm có chất lượng nhưng giá trị gia tăng chưa cao, dễ bị sao chép hoặc bị sử dụng trái phép tên gọi, làm ảnh hưởng đến uy tín của tập thể sản xuất.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư thích đáng. Một nhãn hiệu được bảo hộ không chỉ giúp phân biệt sản phẩm trên thị trường mà còn tạo niềm tin đối với người tiêu dùng, nâng cao khả năng mở rộng thị trường, thu hút đối tác và gia tăng giá trị thương mại.

Cùng với đó, xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ cũng là yêu cầu quan trọng đối với khu vực kinh tế tập thể. HTX cần chủ động sử dụng giống cây trồng, quy trình công nghệ, phần mềm và các sản phẩm hợp pháp.

Người tiêu dùng cũng cần trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình này thông qua việc ưu tiên lựa chọn những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, có truy xuất minh bạch và được bảo hộ hợp pháp. Khi thị trường hình thành văn hóa tiêu dùng văn minh, các HTX đầu tư nghiêm túc vào chất lượng và thương hiệu sẽ có thêm động lực để phát triển.

Định hướng nhiệm kỳ 2025-2030 của Liên minh HTX thành phố Đà Nẵng đặt mục tiêu mỗi năm có từ 30-40 HTX tham gia chuỗi giá trị, ít nhất 40% HTX ứng dụng chuyển đổi số vào các hoạt động cốt lõi và xây dựng từ 15-20 HTX có sản phẩm OCOP hoặc sản phẩm đặc trưng phục vụ du lịch. Những mục tiêu này cho thấy khu vực kinh tế tập thể đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế chuỗi giá trị.

Con đường phát triển của HTX trong giai đoạn mới không chỉ là tăng sản lượng mà là tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi sản phẩm. Muốn làm được điều đó, HTX phải đồng thời đổi mới phương thức quản trị, ứng dụng công nghệ, thực hành sản xuất xanh, xây dựng thương hiệu và chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ, qua đó đóng góp ngày càng lớn hơn cho phát triển kinh tế tập thể nói riêng và tăng trưởng bền vững của nền kinh tế nói chung.