Hà Nội mở rộng không gian công nghệ, tạo bệ phóng cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo

Những chuyển động đầu tư hiện nay cho thấy Hà Nội đang có nền tảng vững vàng. Thành phố hiện có 2 khu công nghệ cao, 1 khu công viên công nghệ thông tin và 24 khu công nghiệp, trong đó 9 khu đang hoạt động, 5 khu đã thành lập và có nhà đầu tư hạ tầng, còn 10 khu đang lập quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000.

6 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư thu hút vào các khu công nghệ cao và khu công nghiệp tại Hà Nội đạt khoảng 588,2 triệu USD. Các khu công nghiệp có 740 dự án, trong khi Khu công nghệ cao Hòa Lạc có 114 dự án.

Những con số phản ánh sức hút của không gian sản xuất, kinh doanh có hạ tầng tập trung, đồng thời cho thấy quy mô hoạt động đã hình thành. Tuy nhiên, số lượng dự án hay vốn đăng ký mới chỉ là những chỉ dấu ban đầu. Giá trị phát triển thực sự còn phụ thuộc vào chất lượng công nghệ, năng lực kết nối doanh nghiệp, mức độ lan tỏa tri thức và khả năng tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường.

Vì vậy, định hướng tích hợp phát triển các khu công nghệ cao, khu công nghiệp, khu công nghệ số tập trung và khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vào Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm mang ý nghĩa vượt ra ngoài việc dành thêm đất cho sản xuất.

Hà Nội đang đặt vấn đề chuẩn bị không gian phát triển từ sớm, gắn quy hoạch sử dụng đất với cấu trúc kinh tế tương lai. Quỹ đất dành cho công nghệ cao cần được xem là nguồn lực chiến lược, bởi một khi đô thị phát triển dày đặc, việc tìm kiếm mặt bằng đủ lớn, phù hợp về hạ tầng và có khả năng mở rộng sẽ ngày càng khó khăn.

Dự trữ đất không đồng nghĩa với mở rộng bằng mọi giá. Điều quan trọng là xác định đúng vị trí, chức năng, quy mô và lộ trình khai thác, tránh tình trạng quy hoạch đi trước quá xa nhu cầu thực tế hoặc hình thành những khu chức năng thiếu liên kết. Một không gian được chuẩn bị tốt phải có khả năng tiếp nhận các ngành công nghệ mới, đồng thời thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của mô hình sản xuất và tổ chức doanh nghiệp, HTX.

Trong cấu trúc phát triển được định hướng của Hà Nội, Hòa Lạc giữ vai trò đáng chú ý. Thành phố nghiên cứu mở rộng không gian Khu công nghệ cao Hòa Lạc về phía Đông, đồng thời xem xét bổ sung các khu vực tiềm năng tại phía Tây và phía Bắc để phát triển khu công nghệ cao, khu công nghiệp và khu công nghệ số tập trung.

Các không gian được định hướng gắn với những cực tăng trưởng, hệ thống giao thông và các trung tâm nghiên cứu, đào tạo, đổi mới sáng tạo. Nếu được tổ chức đồng bộ, mạng lưới mới có thể giúp Hà Nội chuyển từ mô hình tập trung hoạt động công nghệ trong một số địa điểm sang cấu trúc liên kết nhiều trung tâm, trong đó mỗi khu vực đảm nhận chức năng phù hợp nhưng cùng tham gia chuỗi giá trị chung.

Nếu khu công nghiệp chủ yếu cung cấp hạ tầng cho hoạt động sản xuất, thì một công viên khoa học cần tạo điều kiện để tri thức được trao đổi, công nghệ được thử nghiệm và ý tưởng được phát triển thành sản phẩm thương mại. Không gian vật lý vì thế phải đi cùng các dịch vụ nghiên cứu, tư vấn sở hữu trí tuệ, hỗ trợ chuyển giao công nghệ, kết nối đầu tư và phát triển thị trường.

Tiến sĩ Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, cho rằng các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị như Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 59-NQ/TW đặt ra yêu cầu cao đối với địa phương trong xây dựng cơ chế, chính sách vượt trội thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Rao, Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời tập trung đông đảo đội ngũ trí thức, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và lực lượng thanh niên sáng tạo. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp có sức lan tỏa.

Tuy nhiên, lợi thế về nguồn nhân lực và tri thức không tự động chuyển hóa thành năng lực đổi mới sáng tạo. Điều quyết định là khả năng kết nối các nguồn lực vốn đang phân tán, tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu được ứng dụng, doanh nghiệp tiếp cận công nghệ và nhà khoa học tham gia sâu hơn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, khung thể chế có ý nghĩa quyết định đối với khả năng biến quy hoạch thành động lực kinh tế. Luật Thủ đô dành Chương V với ba điều, từ Điều 18 đến Điều 20, cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với các định hướng quy hoạch dài hạn, đây là cơ sở để Hà Nội nghiên cứu những cơ chế phù hợp với đặc thù của hoạt động sáng tạo.

Một hệ sinh thái khởi nghiệp thành công cần chính sách liên thông từ hỗ trợ ban đầu đến thương mại hóa và mở rộng thị trường. Bà Lê Thanh Hiếu, đại diện Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, cho rằng cần kết nối hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo với phát triển thị trường đổi mới sáng tạo, bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ.

Theo bà Thanh Hiếu, chính sách không nên chỉ dừng ở hỗ trợ đầu vào mà phải gắn với kết quả ứng dụng thực tế và khả năng thương mại hóa sản phẩm. Định hướng này đặt ra yêu cầu thiết kế công cụ hỗ trợ theo từng giai đoạn phát triển doanh nghiệp, từ hoàn thiện ý tưởng, thử nghiệm công nghệ, tiếp cận khách hàng đến mở rộng quy mô.

Đồng thời, Hà Nội cần khuyến khích doanh nghiệp đã trưởng thành tái đầu tư cho hệ sinh thái, tạo dòng vốn, kinh nghiệm quản trị và cơ hội thị trường cho thế hệ khởi nghiệp tiếp theo. Cơ chế đánh giá, hậu kiểm và bộ tiêu chí rõ ràng sẽ giúp ngân sách nhà nước tập trung vào những hoạt động tạo giá trị, thay vì chỉ đo hiệu quả bằng số dự án được hỗ trợ.

Trong dài hạn, hiệu quả của định hướng quy hoạch cần được đánh giá bằng những kết quả có thể kiểm chứng, như năng lực công nghệ được hình thành, tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, số doanh nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển bền vững, chất lượng việc làm và mức độ liên kết giữa các cơ sở nghiên cứu với khu vực sản xuất. Những chỉ số này cần được theo dõi cùng hiệu quả sử dụng đất, chất lượng môi trường và mức đóng góp của các ngành công nghệ cao vào nền kinh tế Thủ đô.

Khi quy hoạch dài hạn gắn chặt với cải cách thể chế và nhu cầu thực tế của hệ sinh thái khởi nghiệp, công viên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo mới có thể trở thành bệ phóng cho những ngành kinh tế tương lai, mở rộng dư địa phát triển và tạo nên các cực tăng trưởng có sức lan tỏa trên toàn địa bàn Thủ đô.