Công dân số, xã hội số trong vận hành
chính quyền địa phương hai cấp
tại Hà Nội

Kể từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động, các địa phương trên địa bàn Hà Nội đã đẩy mạnh đổi mới phương thức điều hành, tổ chức lại quy trình và khai thác hiệu quả công nghệ số.

Đến nay, Hà Nội hoàn thành sắp xếp từ 526 xã, phường, thị trấn xuống còn 126 xã, phường. Cùng với việc kiện toàn tổ chức, thành phố chuẩn hóa hơn 2.000 quy trình nội bộ, tái cấu trúc 1.172 thủ tục hành chính và triển khai 2.077 thủ tục trên môi trường số, trong đó 1.118 thủ tục đủ điều kiện thực hiện trực tuyến toàn trình.

Chỉ trong chưa đầy 1 năm, các xã, phường tiếp nhận, giải quyết hơn 2,26 triệu hồ sơ được phân cấp, hơn 619.000 hồ sơ được xử lý không phụ thuộc địa giới hành chính.

Nếu trước đây hiệu quả hoạt động thường được nhìn nhận qua việc hoàn thành thủ tục, thì nay chất lượng phục vụ, khả năng đáp ứng nhu cầu và mức độ hài lòng của người dân ngày càng trở thành thước đo quan trọng.

Đối với người dân, khái niệm công dân số không nhất thiết bắt đầu từ những công nghệ phức tạp. Đó có thể là việc sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán lệ phí không dùng tiền mặt, theo dõi tiến độ giải quyết thủ tục hoặc gửi phản ánh, kiến nghị qua nền tảng số...

Khi hồ sơ được số hóa, dữ liệu được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, quá trình giải quyết có thể được theo dõi công khai, giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có. Người dân không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn có thêm khả năng giám sát tiến độ thực hiện trách nhiệm của cơ quan công quyền.

Trải nghiệm của bà Nguyễn Thị Liên, người dân xã Quốc Oai, cho thấy chuyển đổi số đã đi vào đời sống. Từ chỗ phải chuẩn bị nhiều giấy tờ và đi lại nhiều lần, hiện nay bà có thể đăng nhập VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến và theo dõi tiến trình giải quyết trên điện thoại.

“

“Khi ứng dụng các nền tảng số, hồ sơ thủ thục được xử lý nhanh hơn, giảm đáng kể thời gian chờ đợi và đi lại so với ngày xưa”

Bà Nguyễn Thị Liên • Người dân xã Quốc Oai chia sẻ

Giá trị dễ nhận thấy nhất của chính quyền số là đưa dịch vụ đến với người dân thay vì buộc người dân phải tìm đến cơ quan hành chính. Nhưng để tiện ích ấy trở thành phổ biến, công dân số cần được hình thành trên nền tảng kỹ năng, khả năng tiếp cận và niềm tin.

Nếu công dân số là nền tảng ở cấp độ cá nhân, thì xã hội số là không gian rộng lớn hơn, nơi công nghệ được ứng dụng trong các hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống cộng đồng.

Trong xã hội số, người dân không chỉ tiếp nhận dịch vụ công mà còn tham gia phản ánh vấn đề, đóng góp ý kiến, giám sát hoạt động quản lý và kết nối với các thiết chế xã hội.

Tại Quốc Oai, việc triển khai các tổ chuyển đổi số cộng đồng, mở rộng ứng dụng iHanoi, eTax Mobile và gắn mã QR tại các di tích cho thấy chuyển đổi số không bó hẹp trong bộ phận hành chính. Công nghệ từng bước hiện diện trong quản lý địa bàn, tiếp cận thông tin và các hoạt động cộng đồng.

Hay như ở Tam Hưng, gần 98% đảng viên nộp đảng phí trực tuyến, 52 tổ chức cơ sở đảng thực hiện thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Những ứng dụng này cho thấy môi trường số đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Tuy vậy, xã hội số không thể được xây dựng chỉ bằng việc đưa thêm ứng dụng lên mạng. Điều cốt yếu là tạo ra khả năng kết nối và tương tác thực chất, để dữ liệu phục vụ nhu cầu của cộng đồng, còn người dân có điều kiện tham gia chủ động.

Khi các nền tảng số được sử dụng thường xuyên, minh bạch và thuận tiện, chúng có thể góp phần hình thành thói quen sống, làm việc và tương tác mới.

Hơn 1 năm qua, hầu hết các địa phương trên địa bàn Hà Nội đã đẩy mạnh quá trình số hóa vào quá trình làm việc. Tại xã Kim Anh, giai đoạn đầu vận hành mô hình hai cấp đặt địa phương trước áp lực hồ sơ tăng đột biến, nhiệm vụ phân cấp nhiều hơn, trong khi cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều công việc.

Ông Đoàn Hiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Anh, cho biết địa phương đã tập trung nguồn lực, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để từng bước ổn định tổ chức và nâng cao hiệu quả phục vụ.

Kim Anh đã rà soát 425 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền, công khai trên hệ thống và tại Điểm hỗ trợ dịch vụ công số. Địa phương tổ chức 20 điểm hỗ trợ tại nhà văn hóa thôn, duy trì 11 tổ chuyển đổi số cộng đồng, đồng thời bảo đảm 100% cán bộ, công chức được đào tạo và sử dụng thành thạo các nền tảng số phục vụ công việc. Dự kiến, mô hình “thôn thông minh” sẽ trang bị máy tính, máy in cho cả 11 thôn.

Điểm đáng chú ý là công nghệ được triển khai song hành với hỗ trợ trực tiếp. Mô hình “Tổ Hành chính công xung kích” giúp người cao tuổi, người sức khỏe yếu thực hiện thủ tục ngay tại cơ sở. Cách làm này cho thấy chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi không bỏ lại phía sau những nhóm còn gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ.

Tại Quốc Oai, 100% văn bản hành chính, trừ văn bản mật, được xử lý điện tử; 100% cán bộ, công chức sử dụng chữ ký số và hệ thống quản lý văn bản điện tử. Đáng chú ý, 99,9% người dân đã có hồ sơ sức khỏe điện tử.

Trong khi đó, Thanh Trì tiếp nhận hơn 28.000 hồ sơ hành chính từ tháng 7/2025 đến đầu tháng 5/2026, gần 78% được nộp trực tuyến; tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 99,8%, thanh toán trực tuyến đạt 100%.

Những kết quả ban đầu là rất đáng ghi nhận, tuy nhiên, nó không đồng nghĩa hành trình xây dựng công dân số, xã hội số tại Hà Nội đã hoàn tất, mà thực tế còn nhiều thách thức.

Để hoàn thành các mục tiêu đề ra, cùng với đầu tư hạ tầng, Hà Nội cần duy trì các điểm hỗ trợ trực tiếp, tổ chức hướng dẫn phù hợp với từng nhóm dân cư và nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Đẩy mạnh các mô hình như “Bình dân học vụ số”, tổ chuyển đổi số cộng đồng. Coi phát triển công dân số và xã hội số là một trong những điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền hai cấp phát huy hiệu quả, phát huy vai trò kiến tạo, đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp, HTX trong tiến trình phát triển.