TỪ BÓ RAU ĐẾN
“HỘ CHIẾU” XUẤT KHẨU

Với HTX Văn Giang, OCOP không phải danh hiệu để trưng bày mà là cam kết về chất lượng. Muốn đưa nông sản ra thế giới thì trước hết phải làm bài bản và chuyên nghiệp ngay từ những khâu nhỏ nhất.

Trên tinh thần đó, hợp tác xã áp dụng tiêu chuẩn GlobalGAP trên toàn bộ diện tích canh tác. Đáng chú ý hơn, mỗi sản phẩm khi ra thị trường đều mang một mã QR riêng, thứ mà HTX gọi là “giấy khai sinh điện tử”. Chỉ một thao tác quét mã, khách hàng nắm được toàn bộ nhật ký sản xuất, từ lúc chọn giống, quá trình chăm sóc cho tới ngày thu hoạch.

Cách gọi ấy chính xác hơn vẻ ví von của nó. Với rau củ quả, minh bạch nguồn gốc từ lâu đã không còn là điểm cộng mà là điều kiện bắt buộc. GlobalGAP cùng nhật ký điện tử chính là bộ hồ sơ mà nhà nhập khẩu ở những thị trường khó tính yêu cầu và cũng là thứ mà từng hộ nông dân đơn lẻ gần như không thể tự xây dựng.

Sự minh bạch ấy đã giúp HTX vượt qua các đợt kiểm định khắt khe để tiếp cận những thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc và EU. Sản phẩm không chỉ đứng vững tại các hệ thống siêu thị trong nước mà còn bắt đầu có những đơn hàng xuất khẩu ổn định.

Điều đáng nói nằm ở lựa chọn phía sau. Thay vì chạy đua về giá rẻ, HTX Văn Giang chọn cạnh tranh bằng niềm tin và sự tận tâm, hướng đi khó hơn trong ngắn hạn nhưng là con đường duy nhất để một đơn vị quy mô hợp tác xã có chỗ đứng bền vững.

Không dừng ở việc trồng rau, HTX Văn Giang chuyển sang làm kinh tế nông nghiệp với hai hướng mũi nhọn là chế biến sâu và du lịch trải nghiệm.

Ở hướng thứ nhất, hợp tác xã đầu tư hệ thống máy sấy lạnh hiện đại. Thay vì chỉ bán rau tươi, HTX biến rau củ thành những sản phẩm cao cấp như bột rau củ nguyên chất, nước ép dinh dưỡng và các loại trà thảo dược đạt chuẩn OCOP.

Ý nghĩa của bước đi này rất cụ thể. Rau tươi có vòng đời bảo quản cực ngắn, càng rộ vụ thì sức ép bán tháo càng lớn. Sấy lạnh giúp sản phẩm giữ được lâu hơn, dễ vận chuyển đi xa và nâng giá trị lên gấp nhiều lần so với bán thô. Đó chính là lời giải cho bài toán chuyển từ chạy theo sản lượng sang tập trung vào hiệu quả kinh tế thực sự.

Hướng thứ hai được HTX gọi bằng một cái tên khá thú vị, “xuất khẩu nông sản tại chỗ”. Khu trải nghiệm của hợp tác xã không đơn thuần là nơi tham quan, mà là nơi khách hàng được tận mắt thấy, tận tay làm và trực tiếp thưởng thức nông sản sạch ngay tại vườn.

Cách gọi ấy có lý hơn nhiều người nghĩ. Mỗi du khách đến vườn đồng thời đóng hai vai, người kiểm chứng chất lượng và người quảng bá thương hiệu một cách tự nhiên nhất. Hợp tác xã bán được hàng mà không mất khâu trung gian, không tốn chi phí vận chuyển, và quan trọng nhất là không phải thuyết phục ai về độ sạch của sản phẩm, bởi khách đã tự nhìn thấy quy trình.

Bên cạnh nguồn thu mới, mô hình này còn tạo thêm việc làm và mang lại một diện mạo hiện đại, giàu sức sống hơn cho vùng nông thôn Văn Giang.

Nền tảng cho cả hai hướng đi là chuyển đổi số, và ở HTX Văn Giang, chuyển đổi số hiện diện rất cụ thể. Hợp tác xã triển khai hệ thống cảm biến độ ẩm và dinh dưỡng đất, kết hợp hệ thống tưới tự động điều khiển hoàn toàn qua điện thoại thông minh. Mọi dữ liệu sản xuất được lưu trữ và đồng bộ trên nền tảng quản trị đám mây.

Hiệu quả đến ở hai mặt. Về quản trị, số hóa thay thế phương thức sản xuất thủ công, manh mún bằng quy trình được kiểm soát chặt chẽ, cho phép ban điều hành giám sát toàn bộ hoạt động từ xa theo thời gian thực. Về kinh tế, công nghệ giúp giảm đáng kể chi phí nhân công, vật tư đầu vào và hạn chế tối đa sai sót kỹ thuật.

Nhưng kết quả quan trọng nhất lại là sự đồng nhất về chất lượng. Nhà nhập khẩu quốc tế không mua một lô hàng đẹp; họ mua khả năng lặp lại lô hàng đó qua nhiều vụ. Chỉ khi mọi luống rau được tưới, bón và thu hoạch theo cùng một dữ liệu, sự lặp lại ấy mới trở thành cam kết có thể giữ được.

Từ nền tảng đó, HTX xác định 3 trụ cột chiến lược cho chặng đường tới. Thứ nhất là tích tụ ruộng đất và cơ giới hóa, thông qua liên kết để xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, tạo điều kiện ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ và tự động hóa sản xuất. Thứ hai là chủ động hội nhập, tiếp nhận mô hình quản trị tiên tiến từ các nền nông nghiệp phát triển và tìm kiếm đối tác chiến lược nước ngoài.

Trụ cột thứ ba mới là điều đáng chú ý nhất, phát triển nguồn nhân lực “Nông dân 4.0”, đào tạo thế hệ thành viên không chỉ giỏi kỹ thuật canh tác mà còn làm chủ công nghệ, am hiểu luật pháp quốc tế và thị trường toàn cầu. Công nghệ có thể mua, ruộng đất có thể tích tụ, nhưng con người thì phải đào tạo qua nhiều năm. Đặt nhân lực ngang hàng với đất đai và máy móc là cách nghĩ không phải hợp tác xã nào cũng có.

Để đi tiếp, HTX Văn Giang kiến nghị Liên minh Hợp tác xã Việt Nam hỗ trợ 3 nhóm việc: các gói tín dụng ưu đãi chuyên biệt cho đầu tư hạ tầng chế biến sâu, công nghệ bảo quản sau thu hoạch và du lịch nông nghiệp trải nghiệm; hỗ trợ đăng ký bảo hộ thương hiệu tại các thị trường quốc tế trọng điểm cùng cơ hội tham gia hội chợ, diễn đàn để kết nối trực tiếp với nhà nhập khẩu lớn; và tổ chức đào tạo chuyên sâu về quản trị số, chuyển giao các giải pháp nông nghiệp thông minh cùng những tiêu chuẩn chứng nhận quốc tế mới nhất.

Đích đến mà hợp tác xã tự đặt cho mình rất xa, ghi danh vào nhóm những hợp tác xã mạnh của thế giới. Khoảng cách còn dài, và chính HTX cũng hiểu điều đó. Nhưng 4 việc họ đang làm: chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, chế biến sâu, số hóa toàn bộ quy trình và đào tạo lại chính người nông dân, đều là những bước đúng hướng. Với nông sản Việt Nam, đi đúng đường quan trọng hơn đi nhanh.