Điểm tựa
để HTX ở Đắk Lắk tăng tốc
trên hành trình hội nhập

Việc HTX Nông nghiệp 714 ở xã Ea Păl được vinh danh là "Ngôi sao HTX năm 2026" không đơn thuần là sự ghi nhận đối với một mô hình sản xuất hiệu quả. Quan trọng hơn, đây là minh chứng cho một xu hướng phát triển mới của kinh tế tập thể: dám thay đổi tư duy, mạnh dạn đầu tư công nghệ và chủ động hội nhập.

Hơn nửa thế kỷ trước, vùng đất Ea Păl được khai mở bởi những người lính Trung đoàn 714. Từ nền tảng ấy, HTX 714 hôm nay đã bước sang một trang phát triển hoàn toàn mới.

Hoạt động sản xuất giàu khoa học kỹ thuật tại HTX Nông nghiệp 714, xã Ea Păl.

Điều đáng nói là sự thành công của HTX không chỉ đến từ diện tích sản xuất hay doanh thu, mà bắt nguồn từ việc thay đổi cách nghĩ, cách làm. Thay vì sản xuất manh mún, HTX tổ chức lại toàn bộ chuỗi sản xuất theo hướng liên kết chặt chẽ, lấy xã viên làm trung tâm và thị trường làm định hướng.

Hiện HTX quản lý hơn 550 ha lúa chất lượng cao, đồng thời tổ chức luân canh khoảng 140-150 ha khoai lang Nhật phục vụ xuất khẩu. Từ khâu giống, vật tư, dịch vụ cơ giới hóa, chuyển giao kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm đều được HTX kết nối thành một chuỗi thống nhất.

Mô hình của HTX giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro thị trường và tạo ra những vùng nguyên liệu quy mô lớn - điều kiện tiên quyết để nông sản có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Điểm đáng chú ý nhất trong hành trình bứt phá của HTX 714 chính là việc mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ. Máy bay không người lái (drone) được sử dụng để bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật trên diện rộng.

Toàn bộ quy trình từ làm đất, gieo sạ đến thu hoạch đều được HTX cơ giới hóa đồng bộ. Những công nghệ tưởng như chỉ xuất hiện trong các trang trại quy mô lớn giờ đây đã trở thành công cụ sản xuất thường ngày của các thành viên.

Hiệu quả mang lại cho HTX là rất rõ rệt. Chi phí lao động giảm, lượng vật tư đầu vào được kiểm soát tốt hơn, năng suất nhiều diện tích lúa đạt trên 10 tấn/ha/vụ. Quan trọng hơn, người lao động không còn trực tiếp tiếp xúc với hóa chất, góp phần bảo đảm sức khỏe và hướng đến nền nông nghiệp xanh, an toàn.

Có thể thấy công nghệ đang mang lại rất nhiều lợi ích cho HTX, nhưng nó không phải là đích đến cuối cùng. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Nhờ nền tảng sản xuất hiện đại, HTX 714 đã xây dựng thành công thương hiệu gạo ST24, ST25 đạt OCOP 4 sao và đang hướng tới xây dựng thương hiệu gạo mang chính tên "714", gắn với vùng đất Ea Păl. Đây là bước đi thể hiện tư duy phát triển dài hạn bán giá trị thương hiệu thay vì chỉ bán hạt gạo.

Giám đốc HTX Vũ Xuân Thu cho biết, mục tiêu sắp tới của đơn vị là mở rộng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đầu tư chế biến sâu và phát triển thương hiệu đủ sức cạnh tranh ở cả thị trường trong nước lẫn quốc tế. Đây cũng chính là con đường mà nhiều nền nông nghiệp phát triển trên thế giới đã lựa chọn.

Nếu HTX 714 là hình mẫu của cơ giới hóa đồng bộ thì HTX Sầu riêng Thông Phong tại xã Krông Nô lại cho thấy một hướng đi khác là xây dựng nông nghiệp thông minh trên nền tảng dữ liệu số.

Sau gần hai năm triển khai dự án thí điểm sản xuất sầu riêng ứng dụng công nghệ thông minh, 10 thành viên HTX với 15 ha sầu riêng đã được trang bị hệ thống tưới và bón phân tự động, camera giám sát, cảm biến theo dõi môi trường cùng phần mềm quản lý sản xuất.

Những thiết bị này giúp toàn bộ quá trình chăm sóc cây trồng được số hóa. Độ ẩm đất, nhiệt độ, lượng nước tưới, chế độ dinh dưỡng đều được theo dõi liên tục, từ đó đưa ra quyết định chính xác hơn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm.

Theo Giám đốc HTX Chu Văn Thông, niên vụ 2026, HTX dự kiến thu hoạch khoảng 100 tấn sầu riêng. Con số này không chỉ phản ánh sản lượng mà còn là kết quả bước đầu của quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại.

Thành công của mô hình mở ra triển vọng hình thành vùng nguyên liệu sầu riêng công nghệ cao, đủ khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Mô hình sản xuất sầu riêng ứng dụng công nghệ tưới thông minh và giám sát số tại HTX Thông Phong, xã Krông Nô.

Nhìn từ hai mô hình tiêu biểu trên có thể thấy, sự chuyển mình của các HTX Đắk Lắk không chỉ nằm ở việc đầu tư máy móc hay thiết bị hiện đại mà còn ở sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị.

Một HTX hiện đại không thể chỉ dừng ở vai trò cung cấp dịch vụ đầu vào. HTX phải trở thành trung tâm liên kết sản xuất, tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, phát triển thương hiệu và kết nối thị trường.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, khi các hiệp định thương mại tự do mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra hàng loạt hàng rào kỹ thuật, yếu tố quyết định sức cạnh tranh của nông sản không còn là sản lượng mà là chất lượng, tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đây cũng là lý do việc tuyên truyền, hướng dẫn các HTX áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và hệ thống quản lý chất lượng cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay.

Mã số vùng trồng không còn là một thủ tục hành chính đơn thuần mà đã trở thành "tấm hộ chiếu" để nông sản bước vào các thị trường xuất khẩu. Tương tự, mã số cơ sở đóng gói là điều kiện để khẳng định quy trình kiểm soát chất lượng, đáp ứng yêu cầu của các nước nhập khẩu.

Song song với đó, việc áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, HACCP, ISO hay các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến sẽ giúp HTX tạo dựng niềm tin với đối tác, giảm rủi ro trong thương mại quốc tế và nâng cao giá trị sản phẩm.

Một xu hướng quan trọng khác là chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể. Chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc sử dụng phần mềm quản lý sản xuất mà còn bao gồm số hóa dữ liệu vùng trồng, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, quản trị tài chính, quản trị thành viên, kết nối thương mại điện tử và quảng bá thương hiệu trên môi trường số.

Đối với HTX, đây là cơ hội để rút ngắn khoảng cách với doanh nghiệp lớn, đồng thời tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào các khâu trung gian.

Đặc biệt, trong nền kinh tế số, tài sản trí tuệ ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng. Một sản phẩm chất lượng nhưng không có thương hiệu sẽ rất khó tạo dựng chỗ đứng trên thị trường. Ngược lại, thương hiệu chỉ có thể phát triển bền vững khi được xây dựng trên nền tảng chất lượng thật.

Chính vì vậy, việc nâng cao nhận thức cho các HTX về bảo hộ tài sản trí tuệ cần được gắn chặt với xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu số.

Đăng ký nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì, tem truy xuất hay các giải pháp nhận diện trên nền tảng số không chỉ giúp bảo vệ thành quả lao động mà còn nâng cao giá trị thương mại cho sản phẩm.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, thương hiệu số sẽ trở thành "gian hàng" quan trọng nhất của mỗi HTX. Người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua một sản phẩm mà còn mua sự minh bạch, uy tín và câu chuyện phía sau sản phẩm đó.

Muốn làm được điều này, HTX cần chủ động đầu tư vào hình ảnh, dữ liệu, nền tảng bán hàng trực tuyến, truyền thông số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.

Đó cũng là cách để những đặc sản của Đắk Lắk không chỉ hiện diện trên kệ hàng trong nước mà còn xuất hiện ngày càng nhiều tại các hệ thống phân phối quốc tế. Từ đó không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên mà còn trở thành động lực quan trọng đưa nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, xanh, bền vững và hội nhập.