“Chìa khóa” ĐỂ HTX Ở KHÁNH HÒA BỨT PHÁ TRONG
CHUỖI GIÁ TRỊ

Tại Khánh Hòa, nơi kinh tế biển, nông nghiệp và du lịch cùng phát triển, nhiều HTX đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại. Đằng sau những mô hình liên kết hiệu quả, những vùng sản xuất ứng dụng công nghệ cao hay những điểm đến du lịch nông nghiệp hấp dẫn là tư duy mới về giá trị của thương hiệu, của chất lượng và của tài sản trí tuệ.

Nhìn lại chặng đường phát triển của kinh tế hợp tác, HTX ở Khánh Hòa, có thể thấy sự thay đổi diễn ra khá rõ nét. Nếu như trước đây nhiều HTX chủ yếu hoạt động ở quy mô nhỏ, liên kết lỏng lẻo, phụ thuộc vào thương lái thì nay ngày càng nhiều đơn vị đã chủ động tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Hơn 40 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ được hình thành trên địa bàn tỉnh, trải rộng từ các sản phẩm nông nghiệp như nho, táo, măng tây, hành tím, dưa lưới đến các ngành hàng thủy sản như tôm hùm, tôm thẻ, rong biển...

Trong những chuỗi liên kết này, HTX không còn đơn thuần là nơi tập hợp các hộ sản xuất mà trở thành "nhạc trưởng" điều phối toàn bộ chuỗi. HTX đứng ra cung ứng giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật, ký hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp và bảo đảm chất lượng đồng đều của sản phẩm.

Cách làm này giúp người dân giảm đáng kể rủi ro thị trường, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Quan trọng hơn, khi sản xuất được chuẩn hóa, sản phẩm mới đủ điều kiện xây dựng thương hiệu và từng bước chinh phục những thị trường có yêu cầu cao.

Ở lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, nhiều HTX đạt doanh thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Mô hình nuôi biển công nghệ cao kết hợp du lịch trải nghiệm tại khu vực vịnh Vân Phong đang mở ra hướng phát triển mới khi giá trị không chỉ đến từ con tôm hay con cá mà còn từ những trải nghiệm du lịch, dịch vụ và hình ảnh của địa phương.

Trong lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp, HTX Thủ công mỹ nghệ xuất khẩu Vĩnh Phước vẫn duy trì thị trường xuất khẩu ổn định, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động và đạt doanh thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm.

Những con số thực tế cho thấy kinh tế hợp tác, HTX ở Khánh Hòa đang chuyển dịch từ tư duy "làm nhiều" sang "làm có giá trị".

Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chất lượng sản phẩm thôi là chưa đủ. Không ít nông sản Việt Nam từng rơi vào tình trạng bị làm giả, bị sử dụng trái phép tên gọi hoặc bị doanh nghiệp khác đăng ký bảo hộ trước ở thị trường nước ngoài.

Điều đó khiến nhiều người nhận ra rằng giá trị lớn nhất của một sản phẩm đôi khi không nằm ở bản thân sản phẩm mà nằm ở thương hiệu gắn với sản phẩm ấy. Đó cũng là lý do sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành yếu tố sống còn đối với các HTX.

Đăng ký nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, kiểu dáng bao bì, truy xuất nguồn gốc hay phát triển sản phẩm OCOP không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi pháp lý mà còn góp phần tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Một sản phẩm có thương hiệu được bảo hộ sẽ dễ dàng tham gia hệ thống phân phối hiện đại, thuận lợi hơn khi xuất khẩu và có giá bán cao hơn so với sản phẩm chưa có thương hiệu.

Đối với HTX, sở hữu trí tuệ còn tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn. Khi thương hiệu đã được thị trường ghi nhận, giá trị gia tăng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào sản lượng. Người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao hơn cho những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát chất lượng và có uy tín.

Đó cũng là con đường giúp HTX thoát khỏi vòng luẩn quẩn "được mùa mất giá". HTX Dịch vụ tổng hợp Nông nghiệp Thái An là một ví dụ tiêu biểu.

Nằm trong vùng thường xuyên chịu khô hạn kéo dài tới khoảng sáu tháng mỗi năm, HTX từng đối mặt với rất nhiều khó khăn trong sản xuất. Nhưng thay vì chấp nhận điều kiện tự nhiên, HTX lựa chọn thay đổi tư duy.

Hệ thống nhà màng, công nghệ tưới tiết kiệm nước, điều khiển dinh dưỡng bằng điện thoại thông minh được đầu tư đồng bộ. Người trồng nho có thể theo dõi toàn bộ quy trình sản xuất ngay trên thiết bị di động.

Nhờ đó, hơn 20 ha nho luôn duy trì năng suất ổn định trên 25 tấn/ha. HTX cũng mạnh dạn đưa nhiều giống nho mới như nho hạ đen, nho ngón tay đen và các giống chất lượng cao khác vào sản xuất. Toàn bộ quy trình được thực hiện theo tiêu chuẩn VietGAP. Có những giống nho mang lại doanh thu từ 500 - 600 triệu đồng/ha/vụ, tương đương khoảng 1 - 1,2 tỷ đồng/ha/năm.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả là HTX không dừng ở câu chuyện công nghệ. Ông Nguyễn Khắc Phòng, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Thái An khẳng định về lâu dài, xây dựng thương hiệu và bảo hộ tài sản trí tuệ mới là nền tảng giúp sản phẩm phát triển bền vững.

Một hướng đi khác cũng rất đáng chú ý là HTX Du lịch nông nghiệp Nông Trại Vui. Khởi nguồn từ mong muốn tạo ra sản phẩm du lịch trải nghiệm dành cho học sinh và gia đình, HTX đã xây dựng nông trại rộng 15.000 m² kết hợp sản xuất nông nghiệp hữu cơ với các hoạt động giáo dục trải nghiệm.

Du khách có thể chèo thuyền thúng, bắt cá, làm bánh, tham gia các trò chơi kỹ năng hay tìm hiểu đời sống nông nghiệp địa phương. Mỗi tháng, HTX đón từ 5 đến 6 đoàn khách với quy mô từ vài chục đến hàng trăm người.

Song giá trị lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở lượng khách. HTX Nông Trại Vui đang từng bước xây dựng một thương hiệu du lịch nông nghiệp riêng, kết nối với các làng nghề, sản phẩm OCOP và các HTX khác trong tỉnh để hình thành hệ sinh thái du lịch cộng đồng.

Thương hiệu ấy càng mạnh khi các sản phẩm nông nghiệp, quà tặng lưu niệm, sản phẩm OCOP được bảo hộ sở hữu trí tuệ, có bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Đó là yếu tố giúp du khách yên tâm mua sắm, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.

Thực tế cho thấy, không ít HTX vẫn coi sở hữu trí tuệ là câu chuyện của doanh nghiệp lớn. Nhiều đơn vị chỉ quan tâm đến đăng ký nhãn hiệu khi sản phẩm đã nổi tiếng hoặc khi xảy ra tranh chấp. Đây là tư duy cần thay đổi.

Sở hữu trí tuệ không phải thủ tục hành chính phát sinh sau sản xuất mà phải được tích hợp ngay từ khâu xây dựng chiến lược phát triển. Từ việc đặt tên sản phẩm, thiết kế logo, xây dựng bao bì, chuẩn hóa quy trình sản xuất đến phát triển kênh phân phối đều cần tính đến yếu tố bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Cùng với đó, các HTX cần hình thành văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Không sử dụng trái phép hình ảnh, nhãn hiệu, kiểu dáng của đơn vị khác. Không tiếp tay cho hàng giả, hàng nhái. Chủ động sử dụng phần mềm có bản quyền, nguồn giống hợp pháp và các sản phẩm có xuất xứ rõ ràng.

Việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của người khác cũng chính là cách bảo vệ tài sản trí tuệ của mình. Đối với người tiêu dùng, việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc minh bạch, có nhãn hiệu được bảo hộ, có truy xuất nguồn gốc cũng góp phần tạo động lực để các HTX đầu tư nhiều hơn vào chất lượng và đổi mới sáng tạo.

Có thể nói, để kinh tế tập thể Khánh Hòa phát triển bền vững, sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận như một nội dung xuyên suốt trong quản trị HTX chứ không phải hoạt động mang tính bổ trợ.

Các chương trình hỗ trợ HTX thời gian tới cần tiếp tục đồng hành trong việc tư vấn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, phát triển thương hiệu OCOP, đào tạo kỹ năng quản trị tài sản trí tuệ, hỗ trợ chuyển đổi số và xúc tiến thương mại.

Liên minh HTX tỉnh cùng các cơ quan chuyên môn có thể đóng vai trò cầu nối để giúp các HTX tiếp cận các chính sách hỗ trợ về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử.

Về phía các HTX, mỗi đơn vị cần chủ động coi tài sản trí tuệ là một khoản đầu tư dài hạn chứ không phải chi phí ngắn hạn.

Một thương hiệu được bảo hộ, một nhãn hiệu được người tiêu dùng tin tưởng hay một sản phẩm OCOP có nguồn gốc rõ ràng sẽ tạo ra giá trị lâu dài hơn rất nhiều so với lợi nhuận trước mắt.

Trong nền kinh tế tri thức, tài sản hữu hình có thể bị sao chép, nhưng uy tín, thương hiệu và niềm tin của thị trường chỉ được tạo dựng bằng quá trình đầu tư bền bỉ.