Chủ động thúc đẩy công nghệ cao và chuyển đổi số cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển từ mục tiêu "sản xuất nhiều" sang "sản xuất thông minh", từ bán nguyên liệu sang xây dựng thương hiệu, phát triển tài sản trí tuệ và chinh phục những thị trường khó tính trên thế giới.

Giữa vùng lúa Cát Tiên, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Trung Thành là một minh chứng sinh động cho sự thay đổi ấy. Thay vì tiếp tục sản xuất lúa thương phẩm như trước đây, HTX đã lựa chọn con đường khó hơn nhưng mang lại giá trị cao hơn là chuyên canh lúa giống chất lượng cao. Với 26 thành viên cùng hơn 50 hộ liên kết trên diện tích hơn 100 ha, HTX tập trung sản xuất các giống lúa HG12, ST24, ST25 theo hợp đồng với doanh nghiệp.

Theo bà Phạm Thị Oanh, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Trung Thành, quyết định chuyển sang sản xuất lúa giống xuất phát từ yêu cầu của thị trường cũng như mong muốn nâng cao thu nhập cho nông dân.

Từ những người nông dân quen với phương thức canh tác truyền thống, các thành viên HTX đã nhanh chóng tiếp cận quy trình sản xuất hiện đại. Lúa giống đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt hơn nhiều so với lúa thương phẩm, từ khâu làm đất, chọn giống, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến thời gian sinh trưởng kéo dài từ 115-120 ngày. Tuy nhiên, đổi lại là giá trị kinh tế cao hơn và đầu ra được doanh nghiệp bao tiêu ổn định.

Điểm nổi bật của HTX Trung Thành là mạnh dạn đầu tư cơ giới hóa đồng bộ. Drone được sử dụng để gieo sạ, bón phân và phun thuốc; máy gặt đập liên hợp thay thế hoàn toàn lao động thủ công; các cánh đồng lớn được tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất. Công nghệ không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí lao động mà còn nâng cao độ chính xác trong từng công đoạn sản xuất.

Nhờ ứng dụng khoa học công nghệ, năng suất lúa giống đạt từ 7-8 tạ/sào, trong khi giá bán cao hơn khoảng 1.000 đồng/kg so với lúa thương phẩm, giúp thành viên HTX Trung Thành tăng thu nhập từ 15-20%. Quan trọng hơn, sản xuất theo hợp đồng giúp người nông dân không còn phụ thuộc vào những biến động thất thường của thị trường.

Theo lãnh đạo Liên minh HTX tỉnh Lâm Đồng, HTX Trung Thành là một trong những mô hình tiêu biểu của địa phương trong việc lựa chọn hướng đi khác biệt. Để tạo điều kiện cho HTX mở rộng quy mô và hiện đại hóa sản xuất, Liên minh HTX tỉnh đã hỗ trợ HTX vay 500 triệu đồng đầu tư máy móc, góp phần đẩy nhanh quá trình cơ giới hóa và nâng cao chất lượng hạt lúa giống mang thương hiệu Cát Tiên.

Nếu HTX Trung Thành là câu chuyện của cơ giới hóa thì HTX Bắc Tân Hà Group lại là minh chứng cho thành công của đổi mới sáng tạo trong phát triển nông nghiệp hữu cơ.

Trên vùng đất cao hơn 1.000 m so với mực nước biển của huyện Lâm Hà, hàng trăm hộ thành viên HTX đang từng bước thay đổi toàn bộ phương thức canh tác cà phê. Thay cho việc phụ thuộc vào phân bón hóa học là phân hữu cơ vi sinh được sản xuất từ phụ phẩm nông nghiệp; thuốc bảo vệ thực vật sinh học thay thế dần hóa chất; hệ thống cây che bóng, cây ăn trái và mắc ca được trồng xen để tạo hệ sinh thái bền vững.

Gia đình ông Nguyễn Anh Đức là một trong những hộ tiên phong của mô hình này. Sau hơn bốn năm đạt chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn Việt Nam, việc tham gia HTX đã giúp gia đình ông tiếp cận thêm nhiều quy trình kỹ thuật tiên tiến, đồng thời được bao tiêu sản phẩm với mức giá cao hơn thị trường.

Ông Nguyễn Anh Đức cho biết, việc tham gia HTX không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn mở ra cơ hội đưa cà phê hữu cơ tiếp cận các thị trường xuất khẩu có giá trị cao. Thực tế cho thấy hiệu quả rất rõ rệt. Niên vụ 2025-2026, năng suất cà phê hữu cơ của gia đình ông tăng gần 1 tấn nhân/ha so với trước đây. Nguồn phân bón được chủ động ngay tại chỗ, chi phí đầu vào giảm đáng kể trong khi chất lượng sản phẩm được cải thiện.

Theo ông Nguyễn Đình Quý, Giám đốc HTX Bắc Tân Hà Group, hiện HTX đang liên kết với khoảng 200 hộ dân trên diện tích 350 ha cà phê.

"HTX hợp đồng với từng nông hộ thành viên hướng dẫn, chuyển giao quy trình kỹ thuật mới canh tác hữu cơ, đầu tư ứng trước phân bón vi sinh theo nhu cầu, đồng thời bao tiêu toàn bộ sản phẩm thu hoạch với giá cộng thêm khoảng 10% so với thị trường", ông Quý cho biết.

Không dừng lại ở việc chuyển đổi phương thức sản xuất, HTX Bắc Tân Hà Group còn nghiên cứu, chế biến và sử dụng hơn 10.000 lít phân hữu cơ sinh học trong vòng ba tháng, giúp bộ rễ cây cà phê phát triển mạnh, giảm khoảng 30% chi phí đầu vào. Hiện khoảng 100 ha cà phê của HTX đã hoàn tất hoặc đang hoàn thành quy trình chứng nhận hữu cơ. Phần diện tích còn lại được xây dựng lộ trình chuyển đổi theo từng giai đoạn để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.

Điều đáng chú ý là các HTX tại Lâm Đồng không chỉ đổi mới trong phạm vi nội bộ mà còn chủ động mở rộng liên kết để nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm.

Sự hợp tác giữa HTX Bắc Tân Hà Group và HTX Bình Lộc đã tạo nên chuỗi liên kết sản xuất cà phê hữu cơ quy mô lớn. Hai HTX cùng triển khai công nghệ xử lý đất, hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân và kết nối trực tiếp với Tập đoàn Planttrich của Ấn Độ để xuất khẩu cà phê sang mạng lưới 25 quốc gia.

Nhìn từ những mô hình trên có thể thấy, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không còn là khái niệm xa vời đối với khu vực kinh tế tập thể. Drone, máy móc hiện đại, quy trình hữu cơ, dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chứng nhận... đang trở thành những công cụ giúp HTX nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh.

Quan trọng hơn, chính quá trình đổi mới ấy đang tạo ra những tài sản trí tuệ mới cho các HTX. Đó là quy trình sản xuất được chuẩn hóa, vùng nguyên liệu đạt chứng nhận, thương hiệu nông sản, nhãn hiệu tập thể, hệ thống truy xuất nguồn gốc và uy tín được xây dựng qua nhiều năm.

Trong nền kinh tế số, giá trị của một HTX không chỉ được đo bằng diện tích sản xuất hay sản lượng thu hoạch mà còn được quyết định bởi những tài sản vô hình từ sở hữu trí tuệ. Khi thương hiệu được bảo hộ, quy trình sản xuất được chuẩn hóa, sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, giá trị gia tăng sẽ không còn nằm ở sản lượng mà nằm ở chất lượng, sự khác biệt và niềm tin của thị trường.

Chính vì vậy, việc xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ cần trở thành định hướng xuyên suốt trong khu vực kinh tế tập thể. Mỗi HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, xây dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ số vào quản trị, phát triển các quy trình kỹ thuật mới, đồng thời coi tài sản trí tuệ là nguồn lực quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh.

Từ những cánh đồng lúa giống ứng dụng drone ở Cát Tiên đến vùng cà phê hữu cơ liên kết xuất khẩu ở Lâm Hà, các HTX ở Lâm Đồng đang chứng minh rằng kinh tế tập thể hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo nếu biết tận dụng khoa học công nghệ và sức mạnh liên kết.

Đây không chỉ là câu chuyện nâng cao thu nhập cho người nông dân, mà còn là hành trình kiến tạo những thương hiệu nông sản mang dấu ấn trí tuệ Việt, góp phần đưa nông nghiệp Lâm Đồng phát triển theo hướng hiện đại, xanh, bền vững và hội nhập sâu rộng với thị trường toàn cầu.