Chè Chợ Mới và chuyện
xây dựng thương hiệu của HTX

HTX kết nối sản xuất

Thời gian qua, HTX đang trở thành "mắt xích" quan trọng kết nối nông dân với doanh nghiệp, khoa học công nghệ và thị trường, đồng thời là lực lượng tiên phong đưa các tiêu chuẩn sản xuất hiện đại, chuyển đổi số và tài sản trí tuệ vào từng sản phẩm nông nghiệp.

Thực tiễn từ vùng chè Chợ Mới (Thái Nguyên) cho thấy, khi người dân liên kết trong HTX, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và phát triển thương hiệu bài bản, giá trị của cây trồng truyền thống sẽ được nâng lên, tạo nền tảng vững chắc cho xuất khẩu và hội nhập quốc tế.

Tại xã Chợ Mới, cây chè đã gắn bó với nhiều thế hệ người dân, trở thành sinh kế quan trọng của hàng trăm hộ gia đình. Từ những nương chè chủ yếu phục vụ nhu cầu trong gia đình, hơn hai thập niên qua, diện tích chè từng bước được mở rộng, trở thành cây trồng chủ lực mang lại nguồn thu nhập ổn định.

Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi cùng truyền thống canh tác lâu đời, địa phương đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển vùng nguyên liệu chè chất lượng cao.

Thế nhưng, lợi thế tự nhiên chỉ là điều kiện cần. Trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, chất lượng không đồng đều và hạn chế trong ứng dụng khoa học công nghệ vẫn là những "điểm nghẽn" khiến tiềm năng của vùng chè chưa được khai thác tương xứng.

Chính vì vậy, việc phát huy vai trò của HTX trong tổ chức lại sản xuất đang trở thành yêu cầu tất yếu. HTX không chỉ là nơi tập hợp các hộ sản xuất mà còn đóng vai trò điều phối quy trình sản xuất, kết nối doanh nghiệp, áp dụng khoa học kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và tạo ra chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ.

Ông Lường Đình Hùng, thành viên HTX Thanh niên Như Cố, cho rằng Chợ Mới có đầy đủ điều kiện để phát triển cây chè theo hướng hàng hóa quy mô lớn. Nếu được đầu tư đồng bộ về giống, kỹ thuật, vật tư và đặc biệt là hình thành các chuỗi liên kết với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ, giá trị kinh tế của cây chè sẽ được nâng lên rõ rệt.

Hoàn thiện chất lượng sản phẩm

Sau khi hợp nhất tỉnh (Bắc Kạn vào Thái Nguyên), cơ hội mở rộng thị trường càng lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của người tiêu dùng.

Nhận thức rõ điều đó, địa phương đang triển khai nhiều giải pháp thực hiện Nghị quyết số 11 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển ngành chè giai đoạn 2025-2030. Mục tiêu đến năm 2030 không chỉ dừng ở việc mở rộng diện tích mà hướng tới xây dựng vùng chè sản xuất hàng hóa chất lượng cao, phát triển bền vững và có thương hiệu.

Điểm đáng chú ý là nhiều chỉ tiêu được đặt ra đều gắn trực tiếp với những yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại. Theo đó, khoảng 70% diện tích chè sẽ đạt tiêu chuẩn VietGAP hoặc sản xuất hữu cơ; các vùng nguyên liệu đủ điều kiện sẽ được cấp mã số vùng trồng; duy trì sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên; đồng thời thúc đẩy cơ giới hóa và chuyển đổi số trong toàn bộ quá trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Đây cũng chính là hướng đi đang được ngành nông nghiệp khuyến khích trên phạm vi cả nước. Bởi trong thương mại quốc tế, tiêu chuẩn chất lượng không còn là lựa chọn mà đã trở thành "tấm vé thông hành".

Các thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, quy trình sản xuất xanh, phát thải thấp cũng như minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, HTX là chủ thể phù hợp nhất để tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn. Thay vì từng hộ dân tự thực hiện, HTX có thể xây dựng quy trình thống nhất, hướng dẫn xã viên sử dụng vật tư đúng quy chuẩn, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, ghi chép nhật ký điện tử, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng và giám sát toàn bộ vùng nguyên liệu. Khi các hộ sản xuất cùng tuân thủ một quy trình chung, sản phẩm mới có đủ điều kiện tham gia các chuỗi phân phối lớn và hướng tới xuất khẩu.

Đặc biệt, việc xây dựng mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều thị trường nhập khẩu. Đây không đơn thuần là thủ tục hành chính mà là "hồ sơ định danh" của vùng sản xuất, giúp cơ quan quản lý và đối tác nhập khẩu kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc khi có sự cố phát sinh. Khi được cấp mã số vùng trồng, sản phẩm của HTX có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường có giá trị cao, đồng thời nâng cao uy tín trên thị trường trong nước.

Song hành với đó, chuyển đổi số đang mở ra những phương thức quản lý hoàn toàn mới cho khu vực kinh tế tập thể. Từ ứng dụng nhật ký sản xuất điện tử, hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, quản lý vùng nguyên liệu trên nền tảng số đến quảng bá, bán hàng qua các sàn thương mại điện tử, công nghệ đang giúp HTX giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cạnh tranh bằng tài sản trí tuệ

Đối với vùng chè Chợ Mới, định hướng đẩy mạnh thương mại điện tử và chuyển đổi số sẽ không chỉ giúp tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn mà còn góp phần xây dựng hình ảnh vùng chè hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp. Khi mỗi sản phẩm đều có thể truy xuất nguồn gốc, người tiêu dùng sẽ có thêm niềm tin vào chất lượng, từ đó nâng cao giá trị thương hiệu.

Một yếu tố ngày càng được khẳng định là tài sản trí tuệ. Trong nền kinh tế số, thương hiệu, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, bao bì, kiểu dáng và dữ liệu truy xuất nguồn gốc đều trở thành những tài sản có giá trị lớn. Đối với HTX, phát triển tài sản trí tuệ không chỉ nhằm bảo vệ thương hiệu trước nguy cơ bị làm giả, làm nhái mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Muốn vậy, tài sản trí tuệ phải được xây dựng trên nền tảng chất lượng thực chất. Một nhãn hiệu chỉ có giá trị khi gắn với sản phẩm an toàn, ổn định và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Một thương hiệu chỉ có sức sống khi người tiêu dùng có thể kiểm chứng được nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng thông qua các hệ thống truy xuất hiện đại.

Không dừng lại ở bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, nhiều HTX hiện nay còn hướng tới phát triển thương hiệu số. Việc xây dựng website, fanpage, gian hàng trên các sàn thương mại điện tử, ứng dụng mã QR, video giới thiệu vùng nguyên liệu, câu chuyện sản phẩm hay truyền thông trên nền tảng số đang giúp nông sản tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trong và ngoài nước. Thương hiệu số không chỉ mở rộng thị trường mà còn nâng cao giá trị của tài sản trí tuệ trong môi trường kinh doanh hiện đại.

Đối với ngành chè Thái Nguyên, đây là hướng đi đặc biệt phù hợp. Một vùng chè nổi tiếng không chỉ cần sản phẩm ngon mà còn cần câu chuyện thương hiệu, hệ thống nhận diện chuyên nghiệp, dữ liệu truy xuất minh bạch và sự hiện diện mạnh mẽ trên không gian số. Khi những yếu tố này được kết hợp đồng bộ, giá trị của sản phẩm sẽ tăng lên đáng kể, đồng thời tạo sức hút đối với khách du lịch, góp phần phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm như định hướng của địa phương.

Mục tiêu đưa giá trị ngành chè Thái Nguyên đạt khoảng 25.000 tỷ đồng vào năm 2030 sẽ không thể đạt được nếu chỉ mở rộng diện tích sản xuất. Điều quan trọng hơn là phải nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Trong tiến trình đó, HTX chính là lực lượng nòng cốt kết nối nông dân với doanh nghiệp, nhà khoa học, cơ quan quản lý và thị trường.