Khi khoản lỗ trên 10.000 tỷ đồng trong năm 2010 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được đưa ra, nhiều chuyên gia phán đoán, cũng là lúc một "điệp khúc" mới về tăng giá điện gần như đã được định đoạt. Và nhận "hậu quả" này, không ai khác, chính là người dùng điện.…
Nguyên nhân chính dẫn đến khoản lỗ "khủng" trên, theo ông Phạm Lê Thanh, Tổng giám đốc EVN, là do giá bán điện đang thấp hơn giá thành. Doanh thu bán điện năm 2010 là 90.934 tỷ đồng, trong khi tổng chi phí sản xuất kinh doanh là 101.096 tỷ đồng. Như vậy, với cách tính doanh thu trừ chi phí, số lỗ của EVN là 10.096 tỷ đồng, chưa tính đến các khoản lỗ/lãi tại các công ty cổ phần điện mà EVN góp vốn.
Ai gánh lỗ cho ai?
Đồng thời, khoản lỗ trên còn chưa kể những chi phí "chưa được tính hết" vào giá thành sản xuất kinh doanh điện trong năm 2010, bao gồm khoản lỗ chênh lệch tỷ giá là 15.463 tỷ đồng và chi phí tiếp nhận lưới điện nông thôn còn lại là 356 tỷ đồng.
"Theo hạch toán như hiện nay, với sự chênh lệch tỷ giá, mỗi kWh điện, EVN đang gánh lỗ 300 đồng. Chúng tôi bán giá bán bình quân là 1.061 đồng, nhưng nếu tính đủ, mỗi kWh phải cộng thêm 300 đồng nữa. Tuy nhiên, để thực hiện kiềm chế lạm phát, đảm bảo an sinh xã hội, nên không thể thực hiện điều chỉnh tăng giá điện", ông Thanh trần tình.
Trong khi đó, Bộ Công Thương lại chỉ thêm một lý do để lý giải cho khoản lỗ này, khi cho rằng sản lượng thủy điện thấp do thiếu hụt nước nghiêm trọng nên EVN phải mua điện ngoài với giá cao gấp 3 - 4 lần giá bán điện bình quân, làm tăng chi phí.
Ông Thanh cho biết thêm năm 2010, hạn hán đã làm thiếu hụt khoảng 6 tỷ kWh điện, nên phải huy động các nhà máy chạy dầu: "Để có 1 tỷ kWh điện dầu thì phải mất 4.000 tỷ đồng, trong khi mức bán bình quân khoảng 1.000 đồng/kWh thì 1 tỷ kwh điện chạy bằng dầu lỗ tới 3.000 tỷ đồng".
Kể ra những "áp lực" phải đảm bảo cung cấp đủ điện, cùng "nỗi khổ" khi phải "mua cao bán thấp", vị tổng giám đốc cho rằng Chính phủ và EVN đang "gánh lỗ" không chỉ cho người nghèo, mà cả nhà giàu khi dùng 1 triệu đồng/tháng tiền điện, EVN sẽ phải bù lỗ 300.000 đồng!
Do đó, để phản bác lại ý kiến cho rằng đang có "lợi ích nhóm" về giá điện, ông Thanh đặt ra câu hỏi: "EVN đang lỗ 10.000 tỷ đồng, ai chịu cho chúng tôi? Chúng tôi đang đứng ra để chịu cho cả xã hội này khi đang mua điện giá cao và bán giá thấp thì có phải là lợi ích nhóm không?".
Đồng tình với quan điểm trên, Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng cũng khẳng định không có lợi ich nhóm nào trong chính sách giá điện hiện nay, vì "giá điện đang được hình thành ở mức mà người tiêu dùng có thể chấp nhận được, trong khi hiện giá bán điện đang thấp hơn giá thành sản xuất".
Có đủ thuyết phục?
Tuy nhiên, cần bàn lại về một khoản lỗ được đưa ra mới đây từ Báo cáo của Đảng ủy khối DN Trung ương: EVN là một trong 4 tập đoàn có số lỗ lũy kế đến tháng 6/2011 trên 31.000 tỷ đồng. Như vậy, với số lỗ được tách bạch từ hoạt động sản xuất kinh doanh điện được đưa ra là 10.096 tỷ đồng, thì số lỗ còn lại là hơn 21.000 tỷ đồng "rơi" vào những ngành nào? Bởi nếu không có khoản lỗ "ngoài ngành" này, thì những khoản lỗ của điện có lẽ đã "vơi" đi phần nào.
Còn những nguyên nhân khác được đặt ra như điều hành kinh doanh yếu, thiếu hụt điện do EVN lựa chọn nhà thầu kém năng lực dẫn đến chậm tiến độ, lỗ do hạn hán... chiếm bao nhiêu phần trăm… cũng chưa được giải trình cụ thể trong báo cáo.
Trong khi đó, để phản bác lại những thông tin cho rằng lương cán bộ của EVN cao trong khi kinh doanh lỗ nặng, ông Thanh cho biết mức lương bình quân hiện nay chỉ là... 7,3 triệu đồng/tháng, một mức lương mà theo ông Thanh "rất đau lòng" khi tương đối thấp và… không đủ sống ở thành thị!
Theo báo cáo của Chính phủ đưa ra, thu nhập bình quân đầu người năm 2010 đạt 1,387 triệu đồng/người/tháng. Như vậy, tính ra số lương mà nhân viên EVN được hưởng cao gấp hơn 5 lần.
Dù khẳng định không "bật đèn xanh" để dọn đường cho EVN tăng giá điện, nhưng đại diện Bộ Công Thương cho biết sẽ hạch toán khoản lỗ này vào những đợt điều chỉnh tăng giá điện sắp tới, vì cho rằng EVN chỉ kinh doanh điện nên "không hạch toán được vào đâu cả", đồng thời chỉ thêm một viễn cảnh là "nếu không tăng giá điện sẽ bị vỡ nợ".
Trong khi đó, ông Thanh cảnh báo những hệ lụy sẽ đến nếu các khoản lỗ không giải quyết, đó là: không thu hút được vốn đầu tư trong những dự án phát triển lưới điện mới, dẫn đến khu vực miền Nam sẽ thiếu điện nghiêm trọng, đặc biệt là Hà Nội sẽ bị "cắt điện" vào năm 2012.
Thực tế, chưa biết có hay không "lợi ích nhóm" trong chuyện lỗ lãi khi những gì mà EVN đưa ra vẫn chưa đủ tính thuyết phục. Và một giải pháp duy nhất được đưa ra là "hạch toán vào giá điện" thì ai cũng đều cảm nhận về những trận "bão giá" sẽ đến trong tương lai gần, khi phải móc hầu bao để chi trả thêm tiền điện, gánh lỗ cho EVN.
Cẩm An
Các khoản lỗ có thể bị hoán đổi
Ts. Nguyễn Minh Phong,
Viện nghiên cứu phát triển
kinh tế xã hội Hà Nội
----------------------------
Để xử lý khoản lỗ của EVN, giải pháp mà Bộ Công Thương và EVN đưa ra là điều chỉnh tăng giá điện trong thời gian tới là cách làm dở nhất và bất công nhất. Sẽ có hàng triệu người phản đối quan điểm này, bởi đó là điều vô lý khi EVN không hoàn thành nhiệm vụ chính là kinh doanh điện, mà lại thực hiện kinh doanh đa ngành, dẫn đến thua lỗ nặng.
Thực tế, đây không phải là lần đầu tiên câu chuyện lỗ lãi của EVN được đưa ra. Trước đây cũng đã có những con số báo lỗ trong mọi hoạt động kinh doanh của EVN lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng, trong khi tổng các khoản lỗ và nợ của EVN chưa được giải trình đầy đủ và rõ ràng, tách bạch lỗ lãi của từng ngành. Do đó, có thể có sự di chuyển từ khoản lỗ này sang khoản lỗ của ngành khác. Điều quan trọng hiện nay là cần có một sự minh bạch thông tin, giải trình cụ thể từng hoạt động kinh doanh của EVN.
Chưa đủ tính thuyết phục
Ts. Phạm Chi Lan,
Chuyên gia Kinh tế
----------------------------
Kinh doanh bị lỗ và bù bằng tăng giá không phải là biện pháp tốt trong bất cứ thời điểm nào. Đặc biệt với một DN độc quyền như EVN thì việc ủng hộ cho tăng giá điện càng thể hiện rõ tính độc quyền của đơn vị này, khi không có một sức ép nào để kiểm tra lại hiệu quả hoạt động kinh doanh. Phát biểu của lãnh đạo Bộ Công Thương - một cơ quan quản lý nhà nước, khi đồng tình tăng giá và tuyên bố nếu không tăng sẽ "vỡ nợ" là một cách nói không ổn, đang đe dọa và thách thức xã hội.
Kết quả đưa ra là hoàn toàn có lợi cho EVN nhiều hơn. Họ nói rằng đang chịu lỗ nhưng cả xã hội lại đang chịu những sức ép về lạm phát, tăng giá. Trong khi những lý giải "mua cao bán thấp" cũng không đủ sức thuyết phục để chứng minh được lỗ là do khâu nào, chưa giải trình được tại sao lại mua điện với giá cao, mức chênh lệch về giá cụ thể như thế nào… Những cơ sở kiểm toán rõ ràng, đặc biệt là kiểm toán giá thành cũng chưa được giải trình cụ thể.
Khó kiểm toán rành mạch DNNN
Ts. Đặng Đức Đạm,
Viện trưởng Viện Nghiên
cứu phát triển kinh doanh
----------------------------
Xây dựng một lộ trình tăng giá điện sẽ là tất yếu trong thời gian dài, bởi hiện nay, giá bán điện đang thấp hơn so với giá thành. Không chỉ EVN lỗ, mà không có nhà đầu tư nào muốn bỏ vốn đầu tư vào ngành điện. Tuy nhiên, điều chỉnh lúc nào cho phù hợp khi mà tình hình lạm phát hiện nay chưa thực sự ổn định, điều chỉnh giá điện phải tính đến những tác động của lạm phát.
Với khoản lỗ của EVN, những thông số đưa ra cũng chưa thể nói chính xác được đúng hay không. Bởi hoạt động kinh doanh của EVN phải dựa trên cơ sở kiểm toán rõ ràng, không chỉ ngành điện mà các ngành khác, để biết rõ lỗ của ngành điện hay chứng khoán, ngân hàng... Trong khi việc kiểm toán rành mạch vấn đề đầu tư của DNNN trong điều kiện hiện nay lại không phải là dễ dàng, đầy đủ và chính xác được.