Ninh Bình lấy thị trường làm trung tâm, xây chuỗi giá trị cho HTX

Tính đến nay, Ninh Bình có trên 1.471 hợp tác xã và quỹ tín dụng nhân dân đang hoạt động, gồm 1.140 hợp tác xã nông nghiệp, 238 hợp tác xã phi nông nghiệp và 93 quỹ tín dụng nhân dân, với trên 827 nghìn thành viên. Thu nhập bình quân của thành viên hợp tác xã đạt khoảng 45 triệu đồng/người/năm. Khu vực kinh tế tập thể của tỉnh đang chuyển biến mạnh theo hướng hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ cao và liên kết chuỗi giá trị, với 162 hợp tác xã liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị sản phẩm và 96 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ.

Năm 2026, sản phẩm Đông trùng hạ thảo Minh Đức của Hợp tác xã Dược thảo Minh Đức đã đạt Giải thưởng Mai An Tiêm, giải thưởng tôn vinh các sản phẩm hợp tác xã tiêu biểu có chất lượng cao, khả năng cạnh tranh tốt và tiềm năng phát triển thị trường, minh chứng cho sự chuyển biến của khu vực kinh tế tập thể tỉnh theo hướng đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học công nghệ.

Ninh Bình xác định xúc tiến thương mại là “đòn bẩy” phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã: nếu chỉ tập trung sản xuất mà không quan tâm thị trường, hợp tác xã khó phát triển bền vững. Liên minh HTX tỉnh thường xuyên phối hợp với Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Xúc tiến thương mại, chính quyền địa phương và Liên minh HTX các tỉnh trong khu vực để tổ chức hội chợ, triển lãm, quảng bá sản phẩm OCOP, đưa sản phẩm hợp tác xã vào hệ thống bán lẻ, đồng thời xây dựng các mô hình điểm về liên kết sản xuất - tiêu thụ, nông nghiệp hữu cơ, du lịch cộng đồng, kinh tế tuần hoàn.

Tỉnh đã hỗ trợ hợp tác xã tham gia hội chợ, hội nghị kết nối giao thương tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Đà Nẵng và nhiều địa phương khác, giúp nhiều sản phẩm OCOP, đặc sản, nông sản an toàn của tỉnh được quảng bá rộng rãi tới người tiêu dùng và các nhà phân phối lớn. Năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, Liên minh Hợp tác xã tỉnh đã tổ chức thành công Hội nghị xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu và Chương trình chợ phiên trưng bày, giới thiệu sản phẩm hợp tác xã, thu hút hàng trăm hợp tác xã trong và ngoài tỉnh tham gia.

Một kinh nghiệm quan trọng của Ninh Bình là tập trung nâng chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu cho hợp tác xã. Hiện gần 1.000 sản phẩm đã được công nhận từ 3 sao trở lên, trong đó trên 200 sản phẩm OCOP 3-4 sao đến từ các hợp tác xã, như trà ướp sen, đông trùng hạ thảo, gạo sạch, thủy sản chế biến, dược liệu thảo mộc, rau củ quả an toàn, na trái vụ và các sản phẩm chế biến sâu. Các hợp tác xã đã quan tâm hơn tới bao bì, nhãn mác, câu chuyện sản phẩm, mã số mã vạch, tem QR truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa quy trình theo VietGAP, hữu cơ. Người tiêu dùng hiện không chỉ mua sản phẩm mà còn mua sự tin cậy và giá trị văn hóa đi kèm. Đây là lý do Ninh Bình định hướng nâng tầm sản phẩm OCOP thành “Đại sứ di sản”, gắn nông sản với giá trị văn hóa vùng đất Cố đô.

Chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại cũng đang mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng hơn với chi phí thấp hơn: tỉnh phối hợp hỗ trợ hợp tác xã xây dựng website, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, đào tạo kỹ năng bán hàng trực tuyến và marketing số cho cán bộ hợp tác xã. Nhiều hợp tác xã đã bước đầu khai thác hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử, livestream bán hàng và truyền thông số để mở rộng thị trường - bởi nếu không chuyển đổi số, hợp tác xã sẽ rất khó tham gia chuỗi cung ứng hiện đại và tiếp cận khách hàng quốc tế.

Bên cạnh kết quả đạt được, khu vực kinh tế tập thể Ninh Bình vẫn đối mặt nhiều khó khăn: quy mô sản xuất của nhiều hợp tác xã còn nhỏ, khó đáp ứng đơn hàng lớn và thị trường xuất khẩu; năng lực quản trị, công nghệ và kỹ năng xúc tiến thương mại của một bộ phận cán bộ còn hạn chế; nhiều sản phẩm chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và logistics; thương mại điện tử tuy đã triển khai nhưng hiệu quả chưa đồng đều; biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và biến động thị trường thế giới tiếp tục tác động mạnh đến sản xuất, tiêu thụ nông sản.

Để tháo gỡ, Ninh Bình xác định một số hướng đi trọng tâm: hỗ trợ hợp tác xã tham gia sâu vào chuỗi sản xuất - chế biến - bảo quản - logistics - thương mại - xuất khẩu để nâng giá trị gia tăng; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, xây dựng sàn thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc, thanh toán số và mô hình “hợp tác xã số”; chuẩn hóa vùng nguyên liệu, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ để đáp ứng thị trường xuất khẩu; thúc đẩy liên kết hợp tác xã - doanh nghiệp - ngân hàng - nhà khoa học - nhà phân phối, khuyến khích hợp đồng tiêu thụ dài hạn; và phát triển nguồn nhân lực có tư duy thị trường, năng lực quản trị hiện đại, yếu tố then chốt cho phát triển bền vững.

Liên minh Hợp tác xã tỉnh kiến nghị các bộ, ngành Trung ương hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ kinh tế tập thể, có chính sách riêng cho logistics, chuyển đổi số, thương mại điện tử và mở rộng chương trình xúc tiến thương mại quốc gia cho khu vực hợp tác xã; đề nghị Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tiếp tục hỗ trợ nguồn lực xúc tiến thương mại, đào tạo nhân lực và kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp trong, ngoài nước; đồng thời mong tỉnh quan tâm quy hoạch vùng nguyên liệu, hạ tầng và liên kết vùng trong tiêu thụ sản phẩm.

Từ thực tiễn Ninh Bình cho thấy, xúc tiến thương mại chỉ phát huy hiệu quả khi xuất phát từ nhu cầu thị trường và gắn với năng lực thực tế của hợp tác xã. Chất lượng sản phẩm, uy tín, thương hiệu và khả năng đáp ứng đơn hàng là nền tảng của tiêu thụ bền vững, trong khi kết nối cung cầu phải được duy trì thường xuyên, đặt trong một chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Muốn có thị trường tiêu thụ ổn định, phải xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến phân phối và tiêu dùng. Đây cũng là định hướng để Ninh Bình tiếp tục đồng hành cùng hợp tác xã nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và từng bước đưa sản phẩm địa phương vươn ra thị trường quốc tế.