Kinh tế tư nhân và kinh tế hợp tác tại Hà Nội bứt phá theo tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW

Những năm qua, kinh tế tư nhân đang trở thành một trong những động lực của kinh tế Hà Nội. Năm 2025, thành phố ghi nhận hơn 32.400 doanh nghiệp thành lập mới, tiếp tục dẫn đầu cả nước về số lượng doanh nghiệp đăng ký hoạt động.

6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội ước cấp đăng ký thành lập mới khoảng 19.000 doanh nghiệp, HTX, với tổng vốn đăng ký gần 398.000 tỷ đồng, tăng hơn 21% về số doanh nghiệp, HTX và trên 145% về vốn so với cùng kỳ năm 2025.

Đến cuối năm 2025, khu vực tư nhân đóng góp khoảng 45-50% GRDP, gần 58% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và tạo gần 80% việc làm mới mỗi năm. Những con số cho thấy sự thay đổi về vị thế của doanh nghiệp tư nhân, từ lực lượng tham gia thị trường sang một trụ cột ngày càng rõ nét của nền kinh tế đô thị.

Đáng chú ý, Hà Nội không đặt mục tiêu phát triển khu vực này chỉ bằng cách gia tăng số lượng doanh nghiệp. Thành phố phấn đấu đến năm 2030 kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50-55% GRDP, 45-50% tổng thu ngân sách, giải quyết việc làm cho khoảng 55-60% tổng số lao động và đạt tốc độ tăng năng suất lao động bình quân 7-7,5% mỗi năm.

Đằng sau các chỉ tiêu cụ thể là yêu cầu tạo ra môi trường để doanh nghiệp, HTX có thể đầu tư dài hạn, đổi mới công nghệ, nâng cấp quản trị và bước sâu hơn vào các chuỗi giá trị.

Những chuyển biến trên cũng là tinh thần cốt lõi khi Hà Nội triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Thay vì nhìn doanh nghiệp, HTX chủ yếu dưới góc độ quản lý, thành phố nhấn mạnh tư duy phục vụ, đồng hành, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp, HTX làm thước đo hiệu quả của bộ máy hành chính.

Cải cách thủ tục, tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, tín dụng, nguồn lực sản xuất, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ HTX, doanh nghiệp nhỏ và vừa vì thế phải trở thành một hệ sinh thái chính sách thống nhất.

Hà Nội đồng thời định hướng ưu tiên các lĩnh vực như văn hóa, thể thao, du lịch, giáo dục, y tế, logistics và nông nghiệp công nghệ cao, cũng như tăng cường kết nối doanh nghiệp tư nhân với doanh nghiệp nhà nước và khu vực FDI để hình thành chuỗi cung ứng bền vững.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng kinh tế tư nhân đã góp phần thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, thể chế và chủ động đối thoại với cơ quan nhà nước để tháo gỡ vướng mắc.

Theo ông Thiên, Hà Nội cần tạo “không gian cơ hội” cho khu vực này, không chỉ bằng việc cởi trói cơ chế mà còn mở rộng những lĩnh vực có tiềm năng như kinh tế đêm, kinh tế sáng tạo và kinh tế số; các trục không gian phát triển mới có thể góp phần tái định hình động lực tăng trưởng của Thủ đô.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp phải áp dụng khoa học công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu đổi mới. Một nghị quyết chỉ tạo ra sức bật khi doanh nghiệp chuyển hóa được cơ hội thể chế thành năng lực cạnh tranh thực tế.

Bởi vậy, vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm không đơn thuần là có thêm bao nhiêu ưu đãi. TS Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài Chính), cho rằng mong muốn lớn của doanh nghiệp là được hoạt động trong môi trường thông thoáng, bình đẳng.

Ông Tuấn lưu ý Nghị quyết 68 đã xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, do đó trọng tâm là triển khai hiệu quả chính sách đã có thay vì liên tục tạo thêm quy định mới. Theo thống kê, các phương án cải cách đã giúp cắt giảm khoảng 53% thời gian và 54,6% chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Điểm nghẽn tín dụng cho thấy khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn vẫn cần được xử lý quyết liệt. Hiện 93,5% khoản vay của doanh nghiệp phải có tài sản bảo đảm, trong khi khoảng 75,5% doanh nghiệp không thể tiếp cận vốn nếu thiếu tài sản thế chấp.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp, yêu cầu chuyển dần sang cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền và chuỗi giá trị thay vì quá phụ thuộc tài sản bảo đảm có ý nghĩa đặc biệt. Cải cách thể chế vì thế không chỉ nằm trên văn bản; mỗi quy định phải trả lời được doanh nghiệp mất bao nhiêu thời gian, chịu bao nhiêu chi phí và có khả thi hay không.

Trong bức tranh phát triển chung, kinh tế hợp tác của Hà Nội tạo nên một cực phát triển khác, gắn với khả năng tổ chức lại những hoạt động sản xuất nhỏ lẻ thành các chuỗi giá trị có tổ chức.

Thành phố hiện có 2.940 HTX và Quỹ tín dụng nhân dân; hơn 900 HTX là thành viên Liên minh HTX thành phố. Liên minh HTX thành phố đã thành lập 18 tổ thành viên tại các xã, phường và duy trì 6 câu lạc bộ HTX theo ngành, lĩnh vực, tạo không gian để các HTX chia sẻ kinh nghiệm quản trị, liên kết sản xuất kinh doanh và phản ánh khó khăn tới cơ quan quản lý.

Mô hình HTX tại Bát Tràng là minh chứng rõ cho khả năng kết hợp kinh tế hợp tác với bảo tồn di sản và phát triển thị trường. Theo số liệu từ UBND xã Bát Tràng, địa bàn hiện có 11 HTX, gồm 6 HTX nông nghiệp và 5 HTX thương mại dịch vụ gốm sứ, thu hút khoảng 1.150 hộ, cá nhân tham gia và tạo việc làm cho 450 lao động thường xuyên.

Doanh thu của các HTX đạt từ 600 triệu đến 3 tỷ đồng mỗi tháng, thu nhập bình quân người lao động khoảng 7 triệu đồng/tháng, với một số HTX gốm sứ chuyên sâu đạt 10-15 triệu đồng. Tổng giá trị sản xuất các làng nghề gốm sứ khoảng 3.500 tỷ đồng/năm.

Trong hệ sinh thái rộng lớn, HTX sản xuất kinh doanh gốm sứ Tân Thịnh cho thấy một hướng đi giàu triển vọng. Sản phẩm gốm men suối ngọc của HTX đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia, doanh thu bình quân 700-800 triệu đồng/tháng và thu nhập lao động khoảng 15 triệu đồng/người/tháng.

Cùng với HTX Dịch vụ nông nghiệp Văn Đức, HTX Công nghiệp sứ Hợp Lực, HTX Dịch vụ tổng hợp Bát Tràng, các mô hình này không chỉ làm kinh tế mà còn tham gia kết nối tiêu thụ, du lịch trải nghiệm và bảo tồn kỹ nghệ truyền thống. HTX đang đóng vai trò hạt nhân liên kết các hộ sản xuất, giữ nghề, chuyển đổi số và phát triển du lịch trải nghiệm.

Nếu kinh tế tư nhân cần “không gian cơ hội” để lớn lên, thì kinh tế hợp tác cần một không gian liên kết đủ mạnh để các hộ nhỏ không bị phân mảnh. Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể, HTX của Hà Nội năm 2026 đã đặt hướng đi “Xanh - số - tuần hoàn”, gắn HTX với doanh nghiệp và coi HTX là đối tác kinh doanh bình đẳng, hạt nhân tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị.

Thành phố đặt mục tiêu tư vấn, thành lập mới 150 HTX và 3 liên hiệp HTX; củng cố, nâng cao chất lượng hơn 240 HTX; xây dựng 10 mô hình HTX kiểu mới, 50 HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và đưa doanh thu bình quân mỗi HTX lên 3,2 tỷ đồng/năm.

Để những mục tiêu đi vào thực tế, Hà Nội định hướng lồng ghép nguồn lực cho chuyển đổi số, minh bạch tài chính, truy xuất nguồn gốc; ưu tiên đất đai, nhà xưởng, cụm công nghiệp làng nghề và tín dụng từ Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX.

Liên minh HTX thành phố cũng đã đào tạo, tập huấn kỹ năng quản trị hiện đại cho hơn 3.500 lượt cán bộ HTX, đồng thời hỗ trợ xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường.

Nhìn từ cả hai khu vực, điểm gặp nhau của Nghị quyết 68 và chiến lược phát triển kinh tế Hà Nội nằm ở triết lý Nhà nước kiến tạo môi trường, doanh nghiệp và HTX phát huy năng lực nội sinh, còn thị trường quyết định hiệu quả.

Một bên là sức mạnh của vốn, công nghệ, quản trị và khả năng mở rộng, bên kia là sức mạnh của liên kết cộng đồng, tổ chức sản xuất và chia sẻ lợi ích.

Bứt phá theo tinh thần của Nghị quyết 68 vì vậy không chỉ là câu chuyện của riêng khu vực vào, đó là quá trình tái cấu trúc hệ sinh thái kinh tế, trong đó doanh nghiệp tư nhân và kinh tế hợp tác cùng trở thành những lực lượng quan trọng tạo nên sức cạnh tranh mới cho Thủ đô.