THANH LONG TẦM VU
VÀ QUYẾT ĐỊNH BÁN SỰ ỔN ĐỊNH
THAY VÌ BÁN SẢN LƯỢNG

Giai đoạn trước, HTX Thanh Long Tầm Vu cũng như nhiều đơn vị khác phải đối mặt với điệp khúc quen thuộc của nông sản Việt, được mùa thì mất giá. Bước ngoặt đến khi hợp tác xã xác định lại mục tiêu chiến lược và thay đổi hoàn toàn tư duy sản xuất.

Đến nay, HTX đã xây dựng được vùng nguyên liệu tập trung quy mô 70 ha bao tiêu trực tiếp, đồng thời liên kết với các doanh nghiệp khác bao tiêu trên 100 ha với bà con nông dân. Năng suất bình quân đạt 50 tấn mỗi héc-ta.

Nhưng theo ông Trương Quang An, con số sản lượng không phải điều HTX muốn nói tới. “Chúng tôi không chỉ bán sản lượng, mà chúng tôi cung cấp sự ổn định và chất lượng đồng nhất cho thị trường”, ông cho biết. Đây là cách nhìn rất đúng với thực tế xuất khẩu trái cây tươi, thứ mà nhà nhập khẩu trả tiền không phải là một lô hàng đẹp, mà là khả năng giao đúng chất lượng, đúng lịch, lặp lại được qua nhiều vụ.

Việc chuyển từ canh tác truyền thống sang quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, vì vậy, được HTX xem là bước đi tiên quyết để nông sản Việt đứng vững trên bản đồ quốc tế.

HTX Thanh Long Tầm Vu xác định chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là hai trụ cột phát triển trong giai đoạn mới. Trên nền tảng chuyển đổi số, HTX số hóa dữ liệu vùng trồng, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và theo dõi dịch bệnh theo thời gian thực, giúp toàn bộ quá trình sản xuất được quản lý minh bạch và đồng bộ.

Theo Chủ tịch HĐQT Trương Quang An, dữ liệu đang trở thành một loại tài sản mới của người nông dân. Với các thị trường xuất khẩu, một lô thanh long được chấp nhận hay bị từ chối không chỉ phụ thuộc vào chất lượng quả mà còn ở khả năng chứng minh toàn bộ quá trình sản xuất. Nhật ký canh tác, lịch sử sử dụng vật tư, mã số vùng trồng và dữ liệu truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc để đáp ứng các quy định kiểm dịch và an toàn thực phẩm. Hộ sản xuất nào quản lý dữ liệu đầy đủ và minh bạch sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các đơn hàng xuất khẩu hơn.

Song song với đó, HTX triển khai chuyển đổi xanh thông qua việc chuẩn hóa quy trình sản xuất theo các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị. Đây không chỉ là yêu cầu để nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn là điều kiện giúp thanh long Tầm Vu mở rộng hiện diện tại các thị trường có tiêu chuẩn cao như Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga và khu vực Trung Đông. Với HTX, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành lợi thế cạnh tranh để gia tăng giá trị nông sản và phát triển bền vững.

Thành công của Tầm Vu hôm nay không tách rời chiến lược liên kết bền vững với Công ty Nông nghiệp Công nghệ cao Đồng Tâm. Hai bên đang hiện thực hóa mô hình “Doanh nghiệp dẫn dắt - Hợp tác xã thực thi - Nông dân hưởng lợi”.

Cách phân vai này giải quyết đúng điểm nghẽn của phần lớn chuỗi nông sản. Doanh nghiệp nắm thị trường và tiêu chuẩn nên giữ vai trò dẫn dắt. Hợp tác xã hiểu đồng đất và con người nên đảm nhận quy hoạch vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất và giám sát quy trình. Nông dân canh tác theo chuẩn và nhận phần giá trị tương xứng. Bằng cách đó, mỗi hộ trở thành một mắt xích thực sự trong chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì chỉ là người bán nguyên liệu.

Với kinh nghiệm tích lũy được, HTX Thanh Long Tầm Vu bày tỏ sẵn sàng trở thành mô hình điểm để Liên minh HTX Việt Nam tổ chức các đoàn tham quan, học tập kinh nghiệm về chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Một hướng đi khác được HTX theo đuổi là chế biến sâu, bởi theo hợp tác xã, xuất khẩu quả tươi mới chỉ là bước đầu. Cùng với Công ty Đồng Tâm, HTX đầu tư vào công nghệ chế biến với các dòng sản phẩm IQF, cấp đông nguyên trái, cắt lát, cắt hạt lựu, cùng thanh long sấy dẻo và sấy khô.

Ý nghĩa của bước đi này rất cụ thể. Thanh long chín rộ theo lứa, và mỗi lần chín rộ là một lần giá rơi. Khi có dây chuyền cấp đông và sấy, hợp tác xã có thêm lựa chọn thay vì buộc phải bán tươi bằng mọi giá. Chế biến sâu vừa giảm rủi ro mùa vụ, vừa định vị lại thương hiệu Thanh Long Tầm Vu như một sản phẩm cao cấp có giá trị gia tăng.

Quyết định đáng chú ý nhất của HTX Thanh Long Tầm Vu lại nằm ở chỗ ít ai ngờ. Hợp tác xã xác định không giữ lại những diện tích canh tác thanh long kém hiệu quả, chất lượng không đạt chuẩn.

Thay vào đó, HTX chủ động chuyển đổi sang các giống cây trồng mới có năng suất cao và giá trị kinh tế vượt trội như ổi, mít, chanh. Điểm mấu chốt nằm ở căn cứ của việc chuyển đổi, dựa trên đơn đặt hàng dài hạn từ các đối tác trong nước và quốc tế, chứ không chạy theo phong trào hay giá cả nhất thời.

Với một hợp tác xã mang tên chính loại quả ấy, việc chủ động giảm diện tích thanh long không phải quyết định dễ dàng. Nhưng đó là lựa chọn đúng logic mà HTX theo đuổi từ đầu, thước đo hiệu quả là thu nhập của bà con nông dân, chứ không phải diện tích của một loại cây. Tầm nhìn của Tầm Vu vì vậy không đóng khung trong cây thanh long mà mở rộng sang khả năng đáp ứng linh hoạt xu thế tiêu dùng của thế giới.

Cho giai đoạn 2026-2031, HTX kiến nghị Liên minh HTX Việt Nam làm cầu nối đề xuất các gói tín dụng ưu đãi chuyên biệt để hợp tác xã đầu tư công nghệ chế biến và hạ tầng logistics, hai khoản đầu tư lớn mà một HTX khó tự lo bằng nguồn vốn của mình.

Cùng với đó là kiến nghị tăng cường xúc tiến thương mại tập trung và hỗ trợ pháp lý, giúp các HTX nông nghiệp đủ sức đáp ứng những rào cản kỹ thuật cùng các quy định về môi trường ngày càng chặt chẽ của thị trường nhập khẩu. Đây là lĩnh vực mà từng hợp tác xã riêng lẻ gần như không thể tự xoay xở.

Kiến nghị thứ ba là nhân rộng mô hình liên kết giữa các hợp tác xã với những tập đoàn lớn, tạo sức mạnh cộng hưởng và tránh tình trạng phát triển rời rạc, điều mà chính Tầm Vu đã kiểm chứng qua quan hệ hợp tác của mình.

Nhìn lại, câu chuyện của HTX Thanh Long Tầm Vu có một điểm đáng suy ngẫm. Hợp tác xã này không cố giữ lấy hình ảnh gắn với một loại quả, cũng không đo thành công bằng số héc-ta. Họ chọn đo bằng mức độ ổn định mà mình mang lại cho thị trường và mức thu nhập mà mình giữ được cho thành viên. Với nông sản Việt Nam, đó có lẽ là phép đo cần được dùng nhiều hơn.