Saigon Co.op và khát vọng đưa một hợp tác xã Việt lên bản đồ bán lẻ thế giới

Bán lẻ là một trong những mặt trận cạnh tranh khốc liệt nhất hiện nay. Các tập đoàn quốc tế mở rộng nhanh, thương mại điện tử bùng nổ, người tiêu dùng vừa nhạy cảm về giá vừa đòi hỏi trải nghiệm mua sắm cá nhân hóa. Giữa dòng chảy ấy, có một điều dễ bị quên, nhà bán lẻ hàng tiêu dùng hiện đại thuần Việt có thị phần hàng đầu không phải một tập đoàn cổ phần, mà là một liên hiệp hợp tác xã.

Saigon Co.op thành lập năm 1989 trên cơ sở chuyển đổi từ Ban Quản lý HTX Mua bán TP. Hồ Chí Minh, đúng lúc đất nước bước vào đổi mới với vô vàn khó khăn. Ngay từ đầu, đơn vị mang hai nhiệm vụ song song, kinh doanh và hỗ trợ phát triển phong trào hợp tác xã của thành phố. Hai nhiệm vụ ấy theo Saigon Co.op suốt hành trình về sau.

HAI LẦN ĐI ĐẦU

Khởi đầu trong lĩnh vực xuất nhập khẩu với số vốn khiêm tốn, chỉ một thời gian ngắn Saigon Co.op đã trở thành hợp tác xã đầu tiên cả nước được Bộ Thương mại cấp giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu trực tiếp. Đến năm 1995, kim ngạch vượt 50 triệu USD, con số rất lớn với một hợp tác xã thời điểm đó.

Nhưng dấu mốc làm nên tên tuổi Saigon Co.op đến vào năm 1996, khi Co.opmart Cống Quỳnh khai trương ngay trung tâm TP. Hồ Chí Minh. Đó là siêu thị bán lẻ hiện đại đầu tiên của cả nước, ra đời từ quá trình học hỏi kinh nghiệm các tổ chức hợp tác xã quốc tế, bước ngoặt không chỉ của riêng Saigon Co.op mà của cả ngành bán lẻ Việt Nam.

Từ Cống Quỳnh, hệ thống Co.opmart hình thành với bản sắc khó lẫn, văn minh theo chuẩn bán lẻ hiện đại nhưng vẫn gần gũi như chợ truyền thống, giá cả hợp lý, ưu tiên hàng Việt và gắn bó với lợi ích cộng đồng. Chính công thức này, chứ không phải quy mô vốn, giúp một hợp tác xã đứng vững trước các tập đoàn ngoại.

Đến nay, hệ sinh thái Saigon Co.op có gần 800 điểm bán, gồm chuỗi siêu thị Co.opmart, đại siêu thị Co.opXtra, Co.opFood, Co.opSmile, Cheers, Finelife, cùng kênh thương mại điện tử Co.opOnline, chuỗi trung tâm thương mại Sense City, Sense Market, trung tâm logistics và chuỗi khách sạn, văn phòng cao cấp tại TP. Hồ Chí Minh.

Saigon Co.op hiện diện chính thức tại 22 tỉnh, thành trong cả nước, với tổng tài sản gần 20.000 tỷ đồng, doanh thu bán lẻ đạt 30.000 tỷ đồng mỗi năm và tạo việc làm ổn định cho gần 15.000 người lao động. Trên bình diện quốc tế, đơn vị nhiều năm liền nằm trong Top 200 nhà bán lẻ hàng đầu châu Á – Thái Bình Dương.

NGƯỜI VỪA KINH DOANH VỪA GIỮ GIÁ

Điều làm Saigon Co.op khác biệt không nằm ở số điểm bán, mà ở nhiệm vụ thứ hai nhận từ ngày thành lập, làm chỗ dựa cho phong trào hợp tác xã.

Trong nông nghiệp, Saigon Co.op liên kết với các hợp tác xã, tổ hợp tác và nông dân ở nhiều địa phương để phát triển vùng nguyên liệu, đưa nông sản, thủy hải sản địa phương vào hệ thống phân phối hiện đại. Các chương trình kết nối cung cầu, xúc tiến thương mại và hướng dẫn áp dụng VietGAP, GlobalGAP, HACCP, Organic đã góp phần giải quyết đầu ra cho hàng Việt và nâng cao thu nhập cho hàng ngàn hộ nông dân.

Trong công nghiệp, đơn vị đồng hành cùng các hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm, hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn FDA, ISO, HACCP. Trong dịch vụ, Saigon Co.op kết nối các đơn vị với hạ tầng trung chuyển, logistics, tài chính để đưa hàng hóa tới cả vùng núi và hải đảo. Ở mảng xuất nhập khẩu, đơn vị là bạn hàng của hơn 300 doanh nghiệp uy tín quốc tế, xuất khẩu tới hơn 20 nước.

Nhưng đóng góp được nhắc đến nhiều nhất vẫn là vai trò bình ổn thị trường. Nhiều năm liền, Saigon Co.op là lực lượng chủ lực trong chương trình bình ổn thị trường của TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành, đồng hành cùng nông dân và người tiêu dùng ở những thời điểm khó khăn nhất như dư thừa nguồn cung, thiên tai, dịch bệnh.

Vai trò ấy có cái giá của nó. Chi phí logistics, nhân sự, mặt bằng và chuyển đổi xanh đều tăng, trong khi người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm về giá. Là đơn vị bình ổn thị trường, Saigon Co.op không thể chuyển toàn bộ áp lực chi phí sang khách hàng, bài toán mà một nhà bán lẻ thuần thương mại không phải giải.

Bên cạnh đó là sức ép cạnh tranh từ các tập đoàn bán lẻ nước ngoài và doanh nghiệp tư nhân lớn có lợi thế vượt trội về vốn, công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu; là yêu cầu ngày càng ngặt nghèo về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và tiêu dùng xanh; và là áp lực chuyển đổi số khi thị trường thương mại điện tử Việt Nam được dự báo vượt 37 tỷ USD vào năm 2026.

Trước bối cảnh đó, Saigon Co.op xác định mục tiêu chiến lược đến năm 2030 là vươn lên quy mô quốc gia và lọt vào Top 300 hợp tác xã lớn nhất thế giới, cũng chính là mục tiêu Trung ương đặt ra tại Nghị quyết 20-NQ/TW.

5 định hướng trọng tâm đã được vạch rõ. Đổi mới mô hình quản trị theo chuẩn quốc tế, minh bạch và hiệu quả, đồng thời kết nạp thành viên mới trên quy mô toàn quốc. Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện với hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và logistics thông minh, phát triển hệ sinh thái bán lẻ đa kênh. Phát triển chuỗi cung ứng xanh, mở rộng liên kết với hợp tác xã nông nghiệp, doanh nghiệp trong nước và các chủ thể OCOP. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Và mở rộng hợp tác quốc tế với Liên minh Hợp tác xã quốc tế cùng các đối tác chiến lược.

Saigon Co.op cũng kiến nghị các cơ quan Trung ương sớm cụ thể hóa cơ chế đưa Nghị quyết 20-NQ/TW vào thực tế; rà soát các quy định đang hạn chế kinh tế tập thể tham gia một số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện; nghiên cứu bổ sung Luật Hợp tác xã 2023 cho phù hợp với tổ chức kinh tế tập thể quy mô lớn; và sớm ban hành khung pháp lý thí điểm mô hình Liên đoàn hợp tác xã, tạo điều kiện hình thành những “cánh chim đầu đàn” của khu vực kinh tế tập thể.