MỘT HỢP TÁC XÃ VÀ
16.000 HA TRONG ĐỀ ÁN MỘT TRIỆU HA
LÚA CHẤT
LƯỢNG CAO
Đề án một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp là chương trình lớn nhất từ trước tới nay của ngành lúa gạo Việt Nam. Trong số các chủ thể tham gia, có một hợp tác xã đăng ký 16.000 ha và đang chuẩn bị nâng lên 20.000 ha. Đó là HTX Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường, đơn vị mười năm trước khởi đầu với đúng 30 thành viên.
Vĩnh Cường thành lập năm 2016 với 30 thành viên và vốn điều lệ 1 tỷ đồng. Sau mười năm, HTX có 485 thành viên chính thức cùng hơn 10.000 thành viên liên kết, vốn điều lệ đạt 5,054 tỷ đồng, vốn hoạt động hơn 17,3 tỷ đồng và tạo việc làm ổn định cho hơn 550 lao động.
HTX hoạt động đa ngành trong nông nghiệp sản xuất, cung ứng và tiêu thụ lúa giống; cung ứng vật tư nông nghiệp; dịch vụ cơ giới hóa gồm cày xới, gặt đập liên hợp, phun thuốc bằng máy bay; và bao tiêu đầu ra cho nông dân. Phương châm “Liên kết - Hợp tác - Cùng phát triển” không dừng ở khẩu hiệu mà được thể hiện khá rõ trong cách HTX tổ chức từng khâu.
Hành trình 10 năm chuyển đổi mô hình của HTX Vĩnh Cường
Sơ đồ chuỗi hoạt động toàn diện của HTX Vĩnh Cường
Mười sáu nghìn ha
và hai tấm mã vùng
Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long, Vĩnh Cường chủ động đăng ký tham gia với 16.000 ha, trải dài trên hai tỉnh là xã Vĩnh Mỹ, xã Vĩnh Thanh thuộc Cà Mau và xã Vĩnh An, xã Vĩnh Hanh thuộc An Giang.
Đăng ký là một chuyện, đáp ứng được yêu cầu của Đề án lại là chuyện khác. HTX đã hoàn thành mã vùng trồng đạt tiêu chuẩn SRP, bộ tiêu chuẩn quốc tế về sản xuất lúa gạo bền vững, cho hơn 2.700 ha phục vụ xuất khẩu sang châu Âu, đồng thời hoàn thành mã vùng truy xuất nguồn gốc cho 7.000 ha tại xã Vĩnh Mỹ.
Con số 2.700 ha đạt chuẩn SRP đáng chú ý hơn vẻ ngoài của nó. Đây là tấm vé để hạt gạo đi vào thị trường khó tính bậc nhất thế giới, và nó đòi hỏi ghi chép, kiểm soát vật tư, quản lý nước và an toàn lao động ở mức mà từng hộ đơn lẻ gần như không thể tự làm.
Quy mô vùng sản xuất & Chuỗi liên kết đầu ra
Quy mô vùng sản xuất
tham gia Đề án 16.000 ha
(xuất khẩu EU) 2.700 ha
nguồn gốc 7.000 ha
diện tích 20.000 ha
Chuỗi liên kết đầu ra
Ở đầu vào, HTX ký hợp đồng với các công ty, doanh nghiệp cung cấp lúa giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật theo giá đại lý cấp I và không thu thêm chi phí của nông dân. Chi tiết này nói lên nhiều điều về cách Vĩnh Cường định vị vai trò của mình, HTX không tìm lợi nhuận ở khâu vật tư, khâu mà rất nhiều đầu mối trung gian vẫn sống bằng phần chênh lệch.
Ở đầu ra, HTX liên kết với 3 tập đoàn và 11 doanh nghiệp tiêu thụ, bao tiêu lúa sau thu hoạch với sản lượng từ 350.000 đến 500.000 tấn mỗi năm cho hơn 6.000 hộ thành viên và nông dân liên kết tại Cà Mau và An Giang. Đây là quy mô thu mua mà nhiều doanh nghiệp lương thực cũng phải dè chừng.
Vĩnh Cường mở rộng liên kết sản xuất lúa theo chuỗi giá trị.
Khi lợi nhuận trên đồng ruộng
được tính lại
Mọi con số về diện tích và sản lượng chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành thu nhập của người trồng lúa. Theo HTX, sau khi tham gia Đề án, lợi nhuận của thành viên và nông dân liên kết đã tăng từ mức 2,5-3 triệu đồng lên 3,5-4 triệu đồng mỗi công một vụ.
Giá trị của HTX không nằm ở một dịch vụ đơn lẻ mà ở khả năng kết nối cả chuỗi sản xuất. Đầu vào được mua với giá tốt hơn, quy trình canh tác được chuẩn hóa và đầu ra có đơn vị đứng ra bao tiêu. Cùng với đó, cơ giới hóa giúp giảm thêm từ 150.000 đến 200.000 đồng mỗi héc ta chi phí sản xuất.
Ba khâu này tạo thành một vòng khép kín. Nếu chỉ giảm được chi phí đầu vào nhưng không giữ được giá bán, hoặc có đầu ra nhưng quy trình sản xuất không đồng đều, phần giá trị tăng thêm sẽ nhanh chóng bị bào mòn. Chính khả năng tổ chức đồng thời cả ba mắt xích mới là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của mô hình hợp tác xã.
Chính khả năng tổ chức đồng thời cả ba mắt xích mới là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của mô hình hợp tác xã.
Bên cạnh hoạt động sản xuất kinh doanh, Vĩnh Cường là một trong những HTX đi đầu về công tác xã hội, nhân đạo, từ thiện. Giai đoạn 2020-2025, HTX hỗ trợ kinh phí sửa cầu, làm đường, nạo vét kênh thủy nông nội đồng và đóng góp các quỹ an sinh xã hội với số tiền hơn 500 triệu đồng; hỗ trợ xây dựng 12 căn nhà tình thương trị giá 360 triệu đồng cho các hộ khó khăn về nhà ở; trao hơn 10 tấn gạo trị giá 180 triệu đồng, 5.000 cuốn tập cho học sinh nghèo và 3 bộ máy vi tính gần 50 triệu đồng cho 3 nhà văn hóa.
Cộng lại, đó là hơn một tỷ đồng dành cho cộng đồng trong năm năm, con số không nhỏ với một HTX có vốn điều lệ hơn 5 tỷ đồng. Những đóng góp ấy góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và chương trình nông thôn mới tại địa phương.
Với những kết quả đó, HTX Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường được Liên minh Hợp tác xã Việt Nam vinh danh 3 năm liên tiếp là HTX tiêu biểu “Ngôi sao Hợp tác xã” trong các năm 2024, 2025 và 2026.
Chặng đường phía trước không thiếu trở ngại. Diễn biến thời tiết ngày càng khó lường. Giá vật tư nông nghiệp, lúa giống và nhân công đều tăng. Đầu ra của hạt lúa vẫn biến động và thiếu ổn định, điều mà không một hợp tác xã nào có thể tự mình kiểm soát.
Trước bối cảnh ấy, Vĩnh Cường xác định bốn hướng đi. Mở rộng diện tích tham gia Đề án lên khoảng 20.000 ha và hoàn thiện chứng nhận hữu cơ cho 500 ha. Liên kết chặt chẽ bốn nhà gồm Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân để bảo đảm chuỗi giá trị bền vững. Chủ động chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất với phần mềm truy xuất vùng trồng, quản lý vật tư và hợp đồng tiêu thụ.
Và định hướng thứ tư, cũng là điều đáng nói nhất, lấy lợi ích của thành viên làm trung tâm, coi sự hài lòng của nông dân là thước đo hiệu quả hoạt động. Với một hợp tác xã đã đạt tới quy mô hàng chục nghìn héc-ta, việc vẫn đặt người nông dân ở vị trí thước đo là lựa chọn không hiển nhiên.
Nhìn lại con số 16.000 ha, điều đáng chú ý không nằm ở diện tích. Nó nằm ở chỗ chủ thể đứng ra nhận phần việc ấy trong một đề án tầm quốc gia lại là một hợp tác xã, tổ chức mà mười năm trước có vỏn vẹn 30 thành viên và một tỷ đồng vốn điều lệ.