HTX Đưa Nông Sản Bước Vào Kỷ Nguyên Đổi mới Sáng Tạo

Một minh chứng sinh động cho vai trò ngày càng quan trọng của HTX trong liên kết sản xuất là câu chuyện của HTX Dịch vụ nông nghiệp Bình Hòa (ấp Bình Hòa, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang). Cách đây vài năm, ông Lương Văn Đuổi vẫn luôn trăn trở khi chứng kiến cảnh bà con trong ấp sản xuất riêng lẻ, mỗi người một giống lúa, một lịch thời vụ và một cách canh tác. Giá lúa bấp bênh khiến điệp khúc "được mùa mất giá" lặp đi lặp lại. Có vụ, sau nhiều tháng vất vả, người nông dân chỉ đủ hòa vốn.

Nhận thấy nếu không thay đổi tư duy sản xuất thì khó có thể nâng cao thu nhập, ông Đuổi cùng chính quyền địa phương vận động bà con thành lập tổ hợp tác. Những ngày đầu không hề dễ dàng bởi nhiều hộ còn e ngại việc phải sản xuất theo quy trình chung.

Thế nhưng, sau khi được hướng dẫn kỹ thuật, thống nhất giống lúa, lịch xuống giống và quy trình sản xuất an toàn, hiệu quả đã đến ngay từ vụ đầu tiên. Năng suất đạt khoảng 6 tấn/ha, chi phí đầu vào giảm đáng kể, doanh nghiệp thu mua tận ruộng với giá cao hơn thị trường.

Thành công ban đầu không chỉ mang về lợi nhuận mà còn thay đổi niềm tin của người nông dân. Từ một tổ hợp tác nhỏ, mô hình phát triển thành HTX với quy mô 300ha và 61 thành viên. Hiện nay, năng suất bình quân đạt gần 7 tấn/ha; nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật, chi phí sản xuất giảm khoảng 4 triệu đồng/ha mỗi vụ, lợi nhuận đạt trên 50%.

Điều đáng nói là HTX không chỉ cung ứng giống, vật tư, dịch vụ cơ giới hóa hay phun thuốc tập trung mà còn đứng ra ký hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp. Chính vai trò "đầu mối" của HTX giúp người nông dân không còn đơn độc trước những biến động của thị trường.

Đó cũng chính là giá trị lớn nhất của mô hình HTX hiện đại. Thay vì mỗi hộ tự tìm đầu ra, tự mua vật tư và tự chịu rủi ro, HTX tập hợp sức mạnh tập thể để giảm chi phí, nâng cao chất lượng và gia tăng năng lực đàm phán với doanh nghiệp.

Không dừng lại ở cây lúa, ấp Bình Hòa còn phát triển mô hình HTX Tôm - lúa Bình Hòa 1 theo hướng sản xuất tuần hoàn. Trên nền đất nuôi tôm, các thành viên gieo trồng giống lúa ST cho năng suất khoảng 6 tấn/ha với giá bán hơn 8.500 đồng/kg. Sau khi thu hoạch lúa, đất được cải tạo để nuôi tôm càng xanh xen tôm thẻ theo hình thức quảng canh.

Mô hình của HTX mang lại thu nhập từ 100-130 triệu đồng/ha mỗi vụ, cao gấp đôi so với sản xuất hai vụ lúa truyền thống. Nhưng điều đáng chú ý hơn là HTX không chỉ dừng ở việc tạo ra sản phẩm mà còn hướng đến xây dựng thương hiệu gạo sạch, tôm sạch an toàn, từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường.

Đó chính là tư duy phát triển mới mà nhiều HTX đang theo đuổi, không bán nguyên liệu, mà bán giá trị; không chỉ sản xuất nông sản, mà sản xuất những sản phẩm có thương hiệu, có câu chuyện và có khả năng cạnh tranh.

Trong kỷ nguyên kinh tế số, lợi thế cạnh tranh không còn nằm chủ yếu ở diện tích canh tác hay sản lượng mà nằm ở tri thức, công nghệ và dữ liệu. Vì vậy, HTX muốn phát triển bền vững không thể đứng ngoài cuộc cách mạng chuyển đổi số.

Từ ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ, sử dụng thiết bị bay không người lái phun thuốc, hệ thống tưới thông minh, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc đến quản trị số, tất cả đều góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí và minh bạch quy trình sản xuất.

Khi dữ liệu về giống cây trồng, quy trình canh tác, vùng nguyên liệu, chất lượng sản phẩm được số hóa, HTX sẽ dễ dàng kết nối với doanh nghiệp, nhà phân phối và người tiêu dùng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng các thương hiệu nông sản có uy tín, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Song song với chuyển đổi số là yêu cầu đổi mới sáng tạo trong toàn bộ chuỗi giá trị. Đổi mới không nhất thiết phải bắt đầu từ những công nghệ quá hiện đại mà có thể đến từ việc cải tiến quy trình sản xuất, áp dụng mô hình canh tác hữu cơ, tiết kiệm nước, giảm phát thải hay đổi mới phương thức bảo quản, chế biến sau thu hoạch.

Tại Bình Hòa, kế hoạch thí điểm sản xuất lúa hữu cơ sinh học là một bước đi theo hướng này. Khi doanh nghiệp tham gia đầu tư vật tư đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật và cam kết bao tiêu với giá cao hơn thị trường, người nông dân không chỉ giảm rủi ro mà còn được tiếp cận những phương thức sản xuất tiên tiến hơn.

Đổi mới sáng tạo vì thế không phải là câu chuyện của riêng các viện nghiên cứu hay doanh nghiệp công nghệ, mà hoàn toàn có thể bắt đầu từ chính cánh đồng của người nông dân thông qua vai trò tổ chức của HTX.

Một yếu tố ngày càng quan trọng đối với HTX là xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, giá trị của nông sản không chỉ nằm ở chất lượng mà còn nằm ở thương hiệu, nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì và uy tín trên thị trường.

Nếu không quan tâm đến sở hữu trí tuệ, nhiều sản phẩm đặc sản dễ bị làm giả, bị chiếm dụng thương hiệu hoặc khó tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Ngược lại, khi HTX chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, xây dựng bộ nhận diện thương hiệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên đáng kể. Đây cũng là chìa khóa để đưa nông sản Việt chinh phục những thị trường khó tính.

Vì vậy, cần hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ ngay trong khu vực kinh tế tập thể. Mỗi sáng kiến cải tiến kỹ thuật, mỗi giống cây trồng mới, mỗi quy trình sản xuất hiệu quả hay mỗi thương hiệu được xây dựng đều là tài sản quý giá cần được bảo vệ và phát huy.

Thực tế ở Bình Hòa cho thấy, thành công của HTX không đến từ nỗ lực đơn lẻ của người nông dân mà còn nhờ sự đồng hành của chính quyền và các tổ chức đoàn thể. Từ việc hỗ trợ vay vốn, chuyển giao khoa học công nghệ, đào tạo quản trị đến kết nối doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm, tất cả đã tạo nên hệ sinh thái thuận lợi để kinh tế hợp tác phát triển.

Hiện nay, gần 75% diện tích sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản của ấp Bình Hòa đã tham gia các mô hình kinh tế hợp tác. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy khi HTX hoạt động đúng hướng, người dân sẽ tự nguyện tham gia bởi họ nhìn thấy lợi ích thiết thực.

Có thể nói, muốn HTX trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của nông thôn, cần tiếp tục đầu tư mạnh hơn cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển tài sản trí tuệ. Đồng thời, cần tạo điều kiện để HTX tiếp cận các chương trình hỗ trợ về công nghệ, tín dụng, xúc tiến thương mại và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Ngành nông nghiệp đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu nâng cao chất lượng thay vì chỉ tăng sản lượng. Muốn đạt được mục tiêu đó, không thể thiếu những HTX đủ năng lực tổ chức sản xuất, dẫn dắt đổi mới sáng tạo và kết nối thị trường.