HTX bứt khỏi "lối mòn",
mở đường lớn cho
nông sản bay xa

Ít ai hình dung rằng, từ một HTX được thành lập năm 2009 với khát vọng tạo dựng sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của vùng Tam Đảo, HTX Nấm Tam Đảo (xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ) đã từng bước trở thành một trong những mô hình tiêu biểu về ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết sản xuất trong lĩnh vực đông trùng hạ thảo.

Theo anh Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc HTX Nấm Tam Đảo, ngay từ những ngày đầu, HTX đã xác định muốn tồn tại thì không thể đi theo lối sản xuất truyền thống mà phải đầu tư nghiên cứu, nâng cao chất lượng và tạo ra sự khác biệt cho sản phẩm.

Đó cũng là lý do HTX kiên trì đầu tư công nghệ nuôi cấy, chế biến sâu và sấy thăng hoa để tạo nên thương hiệu Đông trùng hạ thảo Tam Đảo. Thay vì chỉ bán nguyên liệu thô, HTX đã nghiên cứu thành công 15 dòng sản phẩm chế biến từ đông trùng hạ thảo kết hợp với các loại thảo dược quý do chính các thành viên liên kết sản xuất.

Giá trị gia tăng vì thế được nâng lên rõ rệt. Mỗi sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe mà còn mang trong mình câu chuyện về vùng đất, quy trình sản xuất và sự đầu tư bài bản về công nghệ.

Thành công ấy không đến từ may mắn, mà là kết quả của quá trình đổi mới sáng tạo liên tục. Năm 2025, HTX có thêm 3 sản phẩm OCOP gồm Khăn lụa tơ tằm, Cao đông trùng cốt khí và Trà thảo mộc, nâng tổng số sản phẩm OCOP lên 12.

Đến năm 2026, HTX tiếp tục hoàn thành công trình nghiên cứu "Ứng dụng khoa học kỹ thuật chế biến Nano đông trùng hạ thảo, thực phẩm bổ sung Sữa Nano đông trùng hạ thảo kết hợp tham quan du lịch trải nghiệm tại Tam Đảo".

Thành công của HTX Nấm Tam Đảo là minh chứng rõ nét cho việc khoa học công nghệ không chỉ phục vụ sản xuất mà còn tạo ra những tài sản trí tuệ mới, mở rộng không gian phát triển cho các HTX nói chung.

Một sản phẩm chất lượng chỉ thực sự bền vững khi có nguồn nguyên liệu ổn định. Hiểu rõ điều đó, HTX Nấm Tam Đảo không lựa chọn phát triển đơn lẻ mà xây dựng mô hình liên kết sản xuất khép kín.

HTX đầu tư phát triển vùng trồng dâu nuôi tằm, đồng thời cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm kén tằm của người dân. Mô hình này vừa giúp chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến, vừa tạo việc làm ổn định cho hàng trăm hộ nông dân.

Đặc biệt, năm 2023, HTX đã góp phần khôi phục nghề trồng dâu nuôi tằm tại các xã thuộc huyện Bảo Yên (cũ), nay là các xã Bảo Hà và Phúc Khánh của tỉnh Lào Cai. Với sự hỗ trợ kỹ thuật cùng cam kết bao tiêu sản phẩm, nhiều hộ dân có thu nhập từ 8 đến 30 triệu đồng cho mỗi mẻ tằm.

Hiệu quả của mô hình liên kết của HTX Nấm Tam Đảo còn mở rộng sang nhiều địa phương khác như Phú Thọ, Lào Cai và Tuyên Quang nhằm phục vụ chiến lược phát triển vùng nguyên liệu cho xuất khẩu đông trùng hạ thảo và tơ tằm.

Điều đáng chú ý là trong chuỗi liên kết hiện tại, HTX không còn đóng vai trò là đơn vị thu mua đơn thuần mà trở thành "nhạc trưởng" kết nối sản xuất, chuyển giao kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và phát triển thị trường.

Giá trị gia tăng vì thế không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà được chia sẻ cho cả người nông dân, doanh nghiệp và HTX.

Cần nhấn mạnh, nếu khoa học công nghệ tạo ra sản phẩm mới thì chuyển đổi số giúp HTX vận hành hiệu quả hơn. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, nhiều HTX tại Phú Thọ đã xác định chuyển đổi số không phải là việc mua thêm máy tính hay phần mềm, mà là quá trình số hóa toàn bộ hoạt động quản trị, sản xuất và tiêu thụ.

Việc ứng dụng công nghệ số mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Thông tin sản phẩm được minh bạch thông qua mã QR truy xuất nguồn gốc. Dữ liệu sản xuất được cập nhật liên tục, giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất và kiểm soát chất lượng. Chuỗi giá trị được kết nối chặt chẽ hơn giữa vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến, nhà phân phối và người tiêu dùng.

Một ví dụ điển hình không thể không nhắc đến là HTX Nông – Lâm nghiệp Bảo Hiệu tại xã Lạc Lương. Nhận thấy cách chế biến thủ công khó có thể cạnh tranh, HTX mạnh dạn đầu tư hệ thống tưới tự động cho vùng dược liệu, dây chuyền chế biến khép kín, hệ thống đóng gói hiện đại và cải tiến toàn bộ mẫu mã bao bì.

Theo anh Bùi Quý Hợi, Giám đốc HTX, việc ứng dụng công nghệ không chỉ nâng cao năng suất mà còn giúp chất lượng sản phẩm đồng đều, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

Hiện nay, toàn bộ sản phẩm của HTX đều được gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc. Sản phẩm cao cà gai leo Yên Thủy đạt chuẩn OCOP 4 sao, được đăng ký bản quyền và đã có mặt tại các thị trường như Trung Quốc, Nga và Thái Lan.

Thành công hiện tại của HTX Bảo Hiệu là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng tài sản trí tuệ cho sản phẩm nông nghiệp. Bởi trong nền kinh tế tri thức, giá trị của một sản phẩm không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn nằm ở thương hiệu, công nghệ chế biến, quyền sở hữu trí tuệ và niềm tin của người tiêu dùng.

Nhờ đó, HTX Bảo Hiệu đang đạt lợi nhuận từ 1 đến 2 tỷ đồng mỗi năm, thu nhập bình quân của thành viên đạt trên 10 triệu đồng mỗi tháng.

Nếu trước đây đầu ra phụ thuộc chủ yếu vào thương lái thì nay, nhiều HTX đã chủ động tiếp cận khách hàng thông qua thương mại điện tử và mạng xã hội.

Các HTX từng bước xây dựng gian hàng trực tuyến, sử dụng Zalo, TikTok, Facebook để quảng bá sản phẩm, livestream bán hàng và chăm sóc khách hàng.

Quan trọng hơn, dữ liệu bán hàng được thu thập liên tục giúp HTX hiểu rõ nhu cầu thị trường để điều chỉnh chiến lược sản xuất. Như tại HTX Nông – Lâm nghiệp Bảo Hiệu hiện liên kết sản xuất và tiêu thụ khoảng 25.000–30.000 sản phẩm mỗi năm.

Trong khi đó, HTX Đa ngành nghề Tâm Cương cũng số hóa quy trình quản lý đơn hàng, kết nối phân phối trực tuyến và từng bước xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương trên môi trường số.

Những mô hình này cho thấy chuyển đổi số không chỉ mở rộng thị trường mà còn thay đổi hoàn toàn cách thức kinh doanh của HTX.

Thực tế cho thấy, yếu tố quyết định thành công không nằm ở quy mô vốn hay máy móc hiện đại, mà chính là tư duy đổi mới. Khi các HTX coi nghiên cứu, sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ là động lực phát triển, những sản phẩm mới sẽ liên tục được hình thành, kéo theo giá trị gia tăng ngày càng lớn.

Song song với đó, việc xây dựng, đăng ký và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm. Một sản phẩm có chất lượng nhưng không được bảo hộ thương hiệu rất dễ bị sao chép, làm giả, làm giảm uy tín trên thị trường.

Ngược lại, khi sở hữu nhãn hiệu, bản quyền, kiểu dáng bao bì hay các kết quả nghiên cứu khoa học, HTX sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh, mở rộng cơ hội xuất khẩu và thu hút đầu tư.

Đó cũng là nền tảng để hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong khu vực kinh tế tập thể, nơi mỗi thành viên đều ý thức rằng tri thức và sáng tạo là nguồn lực quan trọng không kém đất đai hay vốn đầu tư.