Hà Nội đưa “bình dân học vụ số” đến từng người dân

Nếu cuộc Bình dân học vụ sau Cách mạng Tháng Tám từng hướng tới xóa nạn mù chữ, thì “Bình dân học vụ số” hiện tại đặt ra yêu cầu mới là phổ cập tri thức và kỹ năng để người dân không đứng ngoài cuộc sống số.

Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của phát triển đất nước. Tinh thần của Nghị quyết 57 chỉ trở thành hiện thực khi được chuyển hóa thành năng lực của con người, từ cán bộ, công chức đến người lao động, hộ kinh doanh và từng gia đình.

Điểm đáng chú ý trong cách Hà Nội triển khai phong trào là đưa hoạt động học tập số xuống tận khu dân cư. Những lớp học không bục giảng, đôi khi chỉ bắt đầu bằng một chiếc điện thoại thông minh, đã giúp người cao tuổi làm quen với VNeID, iHanoi, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán điện tử. Khi người dân tự thực hiện thủ tục, tra cứu thông tin hoặc nhận diện nguy cơ trên mạng, chuyển đổi số có thêm kết quả cụ thể.

TS. Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa, cho rằng dù hạ tầng hiện đại, nền tảng tốt đến đâu, nếu người dân không sử dụng hoặc không có khả năng sử dụng thì công nghệ cũng khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, “bình dân học vụ số” là hợp phần quan trọng, bởi mục tiêu cuối cùng không phải có thêm phần mềm hay tài khoản, mà là tạo ra giá trị thực tế.

Sức sống của phong trào “bình dân học vụ số” tại Hà Nội được nhìn rõ nhất ở cơ sở. Tại phường Tây Hồ, chuyển đổi số gắn trực tiếp với kinh tế và đời sống, khi triển khai tại 35 tổ dân phố, hỗ trợ ít nhất 15 sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử, tổ chức livestream quảng bá sản phẩm và duy trì thanh toán không dùng tiền mặt tại 100% chợ dân sinh. Công nghệ không chỉ nằm trong phạm vi hành chính mà đang tham gia vào chuỗi giá trị địa phương.

Tại xã Vĩnh Thanh, ứng dụng “Vĩnh Thanh Số” và mô hình “thôn số” tạo thêm kênh kết nối chính quyền với người dân. Các tổ hướng dẫn VNeID, iHanoi, dịch vụ công trực tuyến; xã đặt mục tiêu hỗ trợ ít nhất 30% hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số.

Thực tế tại các địa phương cho thấy nếu chỉ coi người dân là đối tượng được hướng dẫn, phong trào dễ dừng ở “học để biết”. Vì vậy, mục tiêu của chương trình là “học để làm được việc”, trong đó người cao tuổi tự sử dụng dịch vụ công, tiểu thương nhận thanh toán số, hộ sản xuất quảng bá sản phẩm trực tuyến, các gia đình biết bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân... Từng kỹ năng nhỏ cộng lại sẽ tạo thành năng lực số của cộng đồng.

Để biến mục tiêu thành hành động thường xuyên, Hà Nội đang dựa vào 5.414 Tổ chuyển đổi số cộng đồng với hơn 37.898 thành viên. Theo kế hoạch, các tổ giữ vai trò nòng cốt trong phổ cập kỹ năng số, theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, đồng thời hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là những người có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Vai trò của các Tổ chuyển đổi số cộng đồng càng quan trọng khi công nghệ thay đổi nhanh và khoảng cách kỹ năng giữa các nhóm dân cư có thể gia tăng. Người trẻ thường có lợi thế tiếp cận công nghệ, trong khi người cao tuổi, một bộ phận lao động phổ thông hoặc hộ kinh doanh nhỏ cần hỗ trợ trực tiếp. Vì vậy, phổ cập kỹ năng số không thể chỉ dựa vào khóa học trực tuyến mà cần những người hướng dẫn số ngay tại cộng đồng.

Hà Nội đặt mục tiêu 100% thành viên Tổ chuyển đổi số cộng đồng được tập huấn kiến thức và kỹ năng số, gồm kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và kỹ năng sư phạm. Thành phố cũng dự kiến chuẩn hóa khoảng 400 học liệu số từ nay đến cuối năm. Đây là bước chuyển từ vận động sang xây dựng năng lực triển khai có tổ chức.

Một giá trị lớn của “Bình dân học vụ số” là khả năng thu hẹp khoảng cách số. Khi dịch vụ công, thương mại điện tử, thanh toán số và các nền tảng thiết yếu ngày càng trở thành hạ tầng đời sống, người thiếu kỹ năng số sẽ đối mặt với bất lợi mới.

Hà Nội đặt mục tiêu 100% người dân trưởng thành có tri thức cơ bản về chuyển đổi số, kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh, nền tảng và dịch vụ số thiết yếu, đồng thời biết bảo vệ bản thân trên môi trường số; trên 85% dân số trưởng thành có điện thoại thông minh; tỷ lệ người trưởng thành tại đô thị có tài khoản thanh toán điện tử đạt trên 50%; duy trì vị trí trong nhóm 5 địa phương dẫn đầu về tỷ lệ người dân trưởng thành đạt phổ cập tri thức, kỹ năng số trên nền tảng VNeID.

Những mục tiêu trên cho thấy chuyển đổi số phải đi cùng an toàn số. Khi người dân giao dịch, xác thực danh tính và đưa hoạt động kinh tế lên môi trường trực tuyến, nguy cơ lừa đảo, mất dữ liệu, chiếm đoạt tài khoản hay tiếp nhận thông tin sai lệch cũng hiện hữu. Do đó, “biết dùng” chưa đủ, người dân cần biết bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân và nhận diện rủi ro.

Thành phố định hướng ưu tiên lực lượng trẻ, năng động, có kiến thức công nghệ và khả năng hướng dẫn trực tiếp; đồng thời phát triển các mô hình “Đại sứ số”, “Gia đình số”, “Chợ số – Nông thôn số”, “Mỗi công dân – Một danh tính số”. Kỹ năng số vì thế có thể lan tỏa từ chính quyền xuống người dân, từ người biết đến người chưa biết, từ cá nhân sang gia đình và cộng đồng.

Thách thức của “Bình dân học vụ số” không chỉ là mở rộng số người được hướng dẫn, mà là bảo đảm chất lượng và tính bền vững của năng lực số. Một chiến dịch có thể tạo sự quan tâm trong thời gian ngắn, nhưng thói quen số chỉ hình thành khi người dân thấy công nghệ giúp giải quyết công việc nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Với Hà Nội, “Bình dân học vụ số” là phần việc đưa định hướng ấy đến gần hơn với đời sống.

Khi mạng lưới Tổ chuyển đổi số cộng đồng trở thành địa chỉ hỗ trợ tin cậy, hàng chục nghìn thành viên đủ năng lực và mỗi gia đình tự tin sử dụng công nghệ, phong trào sẽ vượt ra ngoài một chiến dịch phổ cập, tạo nền móng cho chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.