Báo cáo của Tổng cục Thống kê cho thấy bảy tháng đầu năm 2015, Việt Nam tiếp tục nhập siêu từ Trung Quốc khi xuất khẩu đạt 9,3 tỷ USD nhưng nhập khẩu lại lên đến 28,8 tỷ USD, tức nhập siêu gần 20 tỷ USD.
Chính vì vậy, khi Trung Quốc (đối tác chiếm tỷ trọng thương mại lớn của Việt Nam) vừa mới phá giá đồng Nhân dân tệ, đã ngay lập tức đã tác động xấu, là đòn cạnh tranh giáng vào hàng xuất khẩu của Việt Nam.
Nhập siêu thì phải chịu!
Sáng 12/8, Ngân hàng Nhà nước ra thông báo điều chỉnh nâng biên độ tỷ giá USD/VND lên gấp đôi, từ 1% lên 2%. Ngân hàng Nhà nước giải thích động thái này là nhằm đảm bảo tính linh hoạt cho tỷ giá trước các tác động của thị trường quốc tế và đảm bảo cho khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Trả lời hãng tin BBC, ông Trần Thăng Long, Giám đốc phòng phân tích Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BSC), cho rằng về mặt nhập khẩu, Việt Nam vẫn chưa giải quyết được vấn đề nhập siêu với Trung Quốc. Với đặc thù Trung Quốc là đối tác chiếm tỷ trọng thương mại lớn của Việt Nam, việc điều chỉnh tỷ giá đồng nhân dân tệ sẽ có tác động bất lợi tới nền kinh tế Việt Nam.
Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, dù có là tạm thời hay lâu dài, việc đồng nhân dân tệ bị phá giá chắc chắn sẽ tạo ra một vòng tròn khắc nghiệt khi mà các đồng tiền khác buộc phải co lại để thích ứng được với tỉ giá mới. Các quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc vào Trung Quốc đặc biệt sẽ chịu ảnh hưởng lớn, trong đó trường hợp của Việt Nam là gần như chắc chắn.
|
Ông Trần Thăng Long nhận xét thị trường đã diễn biến xấu kể từ khi đàm phán Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương tại Hawaii không mang lại kết quả như kỳ vọng. Tuy nhiên, việc Ngân hàng trung ương Trung Quốc phá giá nhân dân tệ ngày hôm qua đã khiến thị trường bị bất ngờ.
Có thể thấy việc Trung Quốc phá giá tiền tệ nằm ngoài dự đoán chủ quan của Việt Nam. Sự phản ứng lúng túng của lãnh đạo một số hiệp hội nông sản của Việt Nam đã chỉ rõ sự bất lực của họ trước thực tế đáng buồn này.
Nói như ông Nguyễn Đức Thanh – Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), với việc tăng thuế nội địa và phá giá đồng tiền (làm hàng xuất khẩu vào Trung Quốc trở nên đắt hơn), cơ hội bán giá cao của DN hạt điều Việt Nam là rất khó. Với suy nghĩ cố hữu kiểu "ăn xổi ở thì", ông Thanh tỏ ra tiếc nuối khi thị trường Trung Quốc ngày càng trở nên quan trọng với xuất khẩu hạt điều của Việt Nam.
Còn ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), khi nhắc đến việc Trung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ, cho rằng giá cá tra sẽ chịu áp lực giảm vào các thị trường này (cùng với ASEAN đang chiếm 20% xuất khẩu cá tra) trong thời gian tới.
Không chỉ có hạt điều hay cá tra, thực tế cho thấy, xuất khẩu nông sản của Việt Nam đang phụ thuộc rất nhiều vào thị trường Trung Quốc. Thời gian qua, nhiều loại nông sản của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc gặp khó khi bị ép giá hoặc thực hiện chỉ đạo của Chính phủ Trung Quốc nhằm gây khó khăn và tạo sức ép về kinh tế đối với Việt Nam. Nói cách khác, khi cần thiết, các hoạt động kinh tế – thương mại này sẽ được sử dụng như đòn đánh về kinh tế vào Việt Nam.
Do cơ cấu xuất nhập khẩu mất cân đối và không có sự cải thiện, nhập nhiều hơn xuất, Việt Nam đang phải nhập siêu với giá trị tuyệt đối và tỷ trọng ngày càng tăng từ Trung Quốc. Đơn cử như năm 2014, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc khoảng 14,9 tỉ USD, nhưng nhập khẩu từ Trung Quốc đến 43,7 tỷ USD.
Kết quả khảo sát vừa qua của Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Việt Nam cho thấy cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc chủ yếu là nhóm hàng nông – lâm – thủy sản, chiếm tỷ trọng 31,2% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Quốc và chiếm tỷ trọng 20,9% trong tổng kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này của cả nước.
"Phép thử" lớn…
Có một nghịch lý là mặc dù không phải là thị trường xuất khẩu lớn nhất (sau EU, Mỹ, ASEAN và Nhật Bản), nhưng Trung Quốc lại là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam. Thực tế cho thấy, trong suốt hơn 10 năm qua, nhập khẩu và nhập siêu từ Trung Quốc luôn chiếm tỉ lệ cao và thành xu hướng. Vì thế, đồng nhân dân tệ bị phá giá và yếu đi sẽ khiến hàng xuất khẩu Trung Quốc vào Việt Nam càng cạnh tranh hơn.
Theo Ts. Lê Quốc Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công Thương, trong những năm qua, Việt Nam chưa tận dụng và khai thác được lợi thế của mình trong mối quan hệ thương mại với Trung Quốc. Trong khi Việt Nam chưa tận dụng được bao nhiêu thì Trung Quốc đã triệt để khai thác lợi thế trong Hiệp định Thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc và Hiệp định Thương mại tự do ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc (ASEAN+3). Chẳng hạn 10 năm sau khi Hiệp định ASEAN+3 có hiệu lực (2000-2010), xuất khẩu của Trung Quốc sang Việt Nam tăng 25 lần, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc chỉ tăng 5 lần.
|
Việt Nam nhập siêu gần 20 tỷ USD từ Trung Quốc.
Đáng chú ý, cuối năm 2015, Hiệp định hợp đối tác kinh tế toàn diện khu vực gồm 10 nước ASEAN và sáu quốc gia khác là Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Úc, New Zeland sẽ được ký kết và hàng hóa của Trung Quốc có thuế suất bằng 0%. Khi đó, hàng hóa của Trung Quốc càng có thêm cơ hội.
Các chuyên gia kinh tế bình luận rằng với tổng cầu yếu trong khi năng lực sản xuất đang dư thừa, Trung Quốc sẽ bảo hộ thị trường nội địa trước hàng nhập khẩu. Mặt khác, Trung Quốc sẽ nỗ lực thúc đẩy xuất khẩu sang các nước khác bằng nhiều thủ thuật, và Việt Nam sẽ là một trong những nạn nhân đầu tiên. Khi đồng nhân dân tệ bị phá giá (giảm giá so với USD), hậu quả lên thương mại và nhập siêu của Việt Nam sẽ càng nghiêm trọng vì Trung Quốc là nước xuất siêu lớn nhất vào Việt Nam.
Thực tế đã chứng minh, sự phụ thuộc quá lớn vào một thị trường nhất định, như thị trường Trung Quốc là một điển hình, thì sẽ dẫn đến những nguy cơ rủi ro rất cao khi có biến động như vụ phá giá đồng nhân dân tệ đang diễn ra.
Do đó, Việt Nam cần chủ động xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ thông qua những bước đi, lộ trình và cách làm phù hợp với hội nhập để có thể đối phó với những rủi ro do phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Trung Quốc.
Hội nhập đang đến rất gần, nhưng trước "phép thử" như câu chuyện Trung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ hay những thách thức từ các hiệp định thương mại tự do thì xem ra con đường để các doanh nghiệp Việt Nam cất cánh còn rất xa…
|
Ông Trần Thăng Long, Giám đốc phòng phân tích Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BSC) |
Thế Vinh
